Ga direct naar inhoud

Aanpak overlast en criminaliteit door asielzoekers

Asielzoekers kunnen betrokken zijn bij overlast en criminaliteit. Bijvoorbeeld winkeldiefstal, geweld, bedreigen en vernielingen. Mensen die wonen of werken op een opvanglocatie, bewoners en ondernemers in de buurt kunnen zich door incidenten onveilig voelen. Ook heeft het invloed op het draagvlak voor de opvang van vluchtelingen. Dit kabinet staat voor een veilige samenleving voor iedereen. Daarom verstevigt het de aanpak van overlast en neemt het strengere maatregelen om asielzoekers die de wet overtreden aan te pakken.

Snel beslissen in asielprocedures

De aanvragen van asielzoekers met weinig kans op een verblijfsvergunning, behandelt de IND versneld. Veroorzaakt een asielzoeker veel overlast? Dan kan een interventieteam van de IND de procedure snel en slagvaardig afdoen. Daarbij worden veroordelingen tijdens de procedure zwaarder meegewogen in het besluit op de asielaanvraag.

Inzet op terugkeer naar land van herkomst

De Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) is met het ‘Thematisch Team Overlastgevende Vreemdelingen (TTOV)’ direct aangesloten op het interventieteam van de IND. Zo kunnen uitgeprocedeerde asielzoekers die overlast veroorzaken en zijn afgewezen, snel terug naar hun herkomstland. Het team wordt ook ingezet voor vreemdelingen die bekend staan als overlastgevend en een vertrekplicht hebben.

Om overlast steviger aan te pakken en de terugkeer te vergroten, heeft het kabinet op 8 mei 2026 een aanpassing van de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring ingediend bij de Tweede Kamer. Door deze maatregel kan de IND overlastgevende en criminele vreemdelingen sneller en vaker verbieden om in Nederland te verblijven.

Sneller straffen bij overlast in de openbare ruimte

De overheid neemt gerichte maatregelen tegen overlast door asielzoekers in en rond het openbaar vervoer. Zo krijgen asielzoekers die vaker voor overlast zorgen in het OV, sneller een reisverbod.  Aanvullend wil het kabinet structureel hogere politie-inzet voor gemeenten met een aanmeldcentrum. 

Maatwerk in de opvang

Het COA kijkt per asielzoeker welke maatregel het meest geschikt is om overlast tegen te gaan. Voorbeelden van maatregelen zijn:

  • het leefgeld van bewoners stoppen
  • speciale begeleiding bieden aan alleenstaande minderjarige vreemdelingen
  • Asielzoekers met ernstig overlastgevend gedrag uit de reguliere opvanglocatieshouden. Zij worden geplaatst in een verscherpt toezichtlocatie, de procesbeschikbaarheidslocatie of de handhavings- en toezichtlocatie.

Het kabinet scherpt dit escalatiemodel maximaal aan.

Zorgen dat asielzoekers actief meedoen

Een effectieve manier om overlast te voorkomen, is zorgen dat asielzoekers actief kunnen zijn. Op COA-locatie wordt met ‘meedoen-balies’ ingezet op actieve participatie  met bijvoorbeeld onderwijs, werk en taalles. Waar nodig zet het kabinet ook in op dagbesteding en verbeterde toegang tot trauma- en verslavingszorg.

Strengere aanpak voor asielzoekers op top-x lijst

Om duidelijk te krijgen welke asielzoekers de meeste overlast veroorzaken, maakt de overheid een lijst: de Top-X-lijst. Het kabinet pakt asielzoekers die op de top-x-lijst staan strenger aan. Daarbij wordt meer rekening gehouden met recidive.

Deze lijst wordt iedere maand gemaakt met gegevens van het COA en de politie. Op basis daarvan bepalen het COA, de IND, de DTenV en de vreemdelingenpolitie welke asielzoekers een persoonlijke aanpak krijgen. En welke maatregelen worden genomen.

Ondersteuning aan gemeenten

Alle maatregelen om overlast aan te pakken staan in de toolbox aanpak overlastgevende en/of criminele asielzoekers. De toolbox geeft handvatten aan partijen die te maken hebben met overlastgevend gedrag en criminaliteit door asielzoekers.

De overheid biedt gemeenten daarnaast financiële ondersteuning voor maatregelen tegen overlast en criminaliteit door asielzoekers. Bijvoorbeeld voor de inzet van boa’s of extra cameratoezicht.

Ketenmariniers

Om overlast aan te pakken zijn 4 ketenmariniers aangesteld. Bij problemen brengen zij alle betrokken partijen bij elkaar en kijken samen wat nodig is om het probleem op te lossen. Ook bespreken zij met de samenwerkende organisaties welke maatregelen effectief zijn om overlast te voorkomen.

Cijfers geregistreerde incidenten

Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) levert jaarlijks een overzicht van geregistreerde incidenten en misdrijven door bewoners van COA- en tgo-locaties (tijdelijke gemeentelijke opvang). In dit rapport beschrijft het WODC de overlast en strafbare feiten door bewoners van asielzoekerscentra. Het blijkt dat een kleine groep asielzoekers die vooral uit Noord-Afrikaanse landen komen relatief vaak overlast geven. Deze groep maakt weinig kans op asiel. Diefstal is het meest voorkomende type strafbaar feit waar bewoners van asielzoekerscentra van verdacht worden.

De overheid houdt ook elke maand de cijfers over in- en uitstroom van asielzoekers bij, in de Kerncijfers Asiel en Migratie.

Ook interessant