Beleid controle strategische goederen en diensten

Strategische goederen kunnen zowel militaire goederen als dual-use goederen zijn. Onder militaire goederen vallen bijvoorbeeld vuurwapens. Dual-use goederen hebben doorgaans een normale civiele toepassing, maar kunnen ook gebruikt worden om bijvoorbeeld massavernietigingswapens, ballistische raketten of conventionele militaire goederen te maken.

Om misbruik tegen te gaan, geldt een vergunningplicht voor de uitvoer van strategische goederen en diensten. Wanneer het risico op misbruik te groot is, wordt de vergunningaanvraag afgewezen.

Strategische goederen en diensten

Het beleid voor exportcontrole richt zich op 4 categorieën:

1. Militaire goederen
Tanks, vuurwapens en munitie, maar ook bepaalde kogelvrije vesten zijn voorbeelden van militaire goederen.

2. Goederen voor tweeërlei gebruik (dual-use goederen)
Goederen die voor tweeërlei gebruik geschikt zijn, kennen zowel een civiele als een militaire toepassing. Bijvoorbeeld: bepaalde brandvertragers worden in de bouw gebruikt maar ook als grondstof voor gifgas. Onder goederen worden ook test- en productieapparatuur, materialen, software, en technologie verstaan.

3. Strategische diensten
Strategische diensten zijn diensten die verband houden met strategische goederen. Het gaat om:

  • niet-fysieke overdracht van programmatuur en technologie, bijvoorbeeld via telefoon of per mail;
  • het verlenen van technische bijstand;
  • het verrichten van tussenhandeldiensten.

Onder strategische diensten vallen bijvoorbeeld reparaties en onderhoud van militaire of dual-use-goederen, instructies in het gebruik ervan en bepaalde softwareleveranties.

4. Foltergoederen en diensten
Guillotines, duimschroeven, stroomschokapparaten, pepperspray en verdovende middelen zijn voorbeelden van foltergoederen. Afhankelijk van het goed is de uitvoer (incl. technische bijstand en tussenhandeldiensten) gereguleerd dan wel verboden op basis van een EU anti-folterverordening.

Beleid exportcontrole strategische goederen

Het Nederlands exportcontrole beleid voor strategische goederen berust op de volgende uitgangspunten:

  • Nederland draagt niet bij aan de ontwikkeling en verspreiding van massavernietigingswapens en overbrengingsmiddelen voor dergelijke wapens.
  • Nederland geeft geen vergunningen af voor de uitvoer van militaire of dual-use goederen, wanneer die bijdragen aan mensenrechtenschendingen, interne repressie, internationale agressie of instabiliteit.
  • Bij de afweging om wel of geen vergunning toe te kennen gaan veiligheidsbelangen boven economische belangen.
  • Nederland geen wil onnodige administratieve lasten voor bedrijven. En Nederland zet zich in voor een internationaal gelijk speelveld voor Nederlandse bedrijven.
  • Exportcontrole vindt plaats vóórafgaand aan de uitvoer.

Militaire goederen

Dit beleid is gebaseerd op het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake Wapenexport. Kern van het exportcontrole beleid voor militaire goederen is de toetsing van een vergunningaanvraag aan 8 criteria:

1. Naleving van de internationale verplichtingen
Het gaat hier vooral om naleving van sancties die door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en de Europese Unie zijn uitgevaardigd. Verder om de verdragen inzake non-proliferatie en andere onderwerpen, en andere internationale verplichtingen.

2. Eerbiediging mensenrechten en  internationaal humanitair recht
Hierbij gaat het om rechten van de mens in het land van eindbestemming en naleving van het internationaal humanitair recht door dat land.

3. Regionale conflicten
Hoe staat het met de interne situatie in het land van eindbestemming ten gevolge van spanningen of gewapende conflicten.

4. Regionale stabiliteit
Handhaving van vrede, veiligheid en stabiliteit in de regio.

5. Nationale veiligheid
Van de lidstaten, van de gebieden waarvan 1 van de lidstaten de buitenlandse betrekkingen behartigt, en van bevriende landen of bondgenoten.

6. Houding tegenover internationale gemeenschap
Hoe gedraagt het land zich ten opzichte van de internationale gemeenschap, met name de houding ten aanzien van terrorisme, de aard van zijn bondgenootschappen en de eerbiediging van het internationaal recht.

7. Omleidingsrisico
Is er een gevaar dat de goederen een andere dan de opgegeven eindbestemming krijgen, hetzij in het aanschaffende land zelf ofwel via ongewenste heruitvoer?

8. Verenigbaarheid wapenexporten t.a.v. technisch en economisch vermogen
De verenigbaarheid van de wapenexporten met het technische en economische vermogen van het ontvangende land, rekening houdend met de wenselijkheid dat staten met een zo gering mogelijk beslag op mensen en economische middelen voor bewapening, in hun legitieme veiligheids- en defensiebehoeften voorzien.

Dual-use goederen

Wanneer u dual-use goederen wil uitvoeren uit Nederland is vaak ook een exportvergunning vereist. Welke dual-use goederen een exportvergunning vereisen staat in de bijlage I van EU Verordening 428/2009. In artikel 12 van genoemde verordening staat een aantal overwegingen waarmee de Nederlandse exportcontrole autoriteiten rekening moeten houden bij de beoordeling van een aanvraag voor een exportvergunning. Bijlage I van de dual-use verordening wordt regelmatig bijgewerkt, de meest recente versie vindt u hier.

Wanneer u een militair goed uitvoert vanuit Nederland dient u in de meeste gevallen een vergunning aan te vragen. Ook voor de uitvoer van dual-use goederen of daaraan gerelateerde diensten naar een eindbestemming buiten de EU, geldt vaak een vergunningplicht.

Meer informatie over welke goederen als militair worden aangemerkt en welke als dual-use en wanneer u een vergunning aanvraagt vindt u in het Handboek strategische goederen.

Folter goederen

Voor de export van foltergoederen kunnen eveneens beperkingen gelden. Welke dat zijn staat vermeld in Verordening (EU) 2019/125, ook wel de EU-anti-folterverordening genoemd. Voor foltergoederen op bijlage II van deze verordening geldt een algemeen verbod. Het is dus niet toegestaan te handelen in deze goederen of diensten te verlenen in relatie tot deze goederen. Er bestaat slechts 1 uitzondering op deze regel, namelijk voor het tentoonstellen in musea vanwege de historische betekenis van het goed.

Daarnaast geldt een vergunningplicht voor goederen die zowel voor folterdoeleinden of uitvoering van de doodstraf als voor normale (bijvoorbeeld medische) doeleinden gebruikt kunnen worden. Deze goederen staan vermeld op bijlage III en IV. Het verlenen van technische bijstand en tussenhandeldiensten in relatie tot deze goederen is ook gecontroleerd. Meer informatie vindt u op de website van de Douane onder Folterwerktuigen.

Internationale sanctiemaatregelen

Soms neemt de internationale gemeenschap sanctiemaatregelen. Dan kunnen additionele beperkingen gelden. Voor meer informatie zie internationale sancties.