Economische en Monetaire Unie (EMU)

De Economische en Monetaire Unie (EMU) is een aantal afspraken tussen landen in de Europese Unie om economisch en financieel meer samen te werken. Nederland vindt dat landen in Europa moeten voldoen aan de Europese afspraken over staatsschuld en begroting die onderdeel zijn van de EMU. Dat zorgt in Europa voor sterke economieën die tegen een stootje kunnen. Deze sterkere economieën zijn in het belang van de welvaart in Nederland en Europa als geheel.

Wat is de EMU?

Bekijk de video met uitleg over de EMU.

Wat is de EMU?

(Een animatie. EMU-saldo.)

VOICE-OVER: De Economische Monetaire Unie, ook wel afgekort als EMU is bijna hetzelfde als de Europese Unie, ook bekend als de EU.

(Het beeld wordt blauw.)

Het verschil is dat alleen de Europese landen die de euro hebben ingevoerd hier deel van uitmaken.
Nederland is lid van zowel de EU als de EMU.

(De kaart van Europa.)

Binnen deze unie helpen landen elkaar en werken ze samen.
De begrotingen van deze samenwerkende landen hebben daardoor invloed op de begrotingen van de individuele landen.

(Vlaggen rond een muntstuk.)

Het verschil tussen de totale inkomsten en uitgaven van een land heet het begrotingssaldo of EMU-saldo.

(Spaarvarkentjes.)

Daar zitten ook de inkomsten en uitgaven van lokale overheden bij zoals gemeentes en provincies.
Het begrotingssaldo kan een tekort of een overschot zijn.

(Een grafiek gaat op en neer.)

Binnen de Europese Unie worden de begrotingssaldo's vergeleken.
En er wordt afgesproken hoe groot zo'n tekort maximaal mag zijn.
Als een land te weinig geld heeft om alle uitgaven te betalen en daardoor in financiële problemen raakt, kunnen ze geld lenen.

(Een muntstapel.)

Daarover moet natuurlijk wel rente worden betaald.
Alle leningen die de overheid op een bepaald moment heeft noem je de staatsschuld, of EMU-schuld.

(Een grafiek.)

Ook in Nederland was er de afgelopen jaren een staatsschuld.
Ook voor de staatsschuld is binnen de Europese Unie afgesproken hoe hoog die maximaal mag zijn.
Als de staatsschuld hoger is dan afgesproken moet de overheid van een land maatregelen nemen om de schuld te verkleinen.
Dat gebeurt door minder uit te geven of door meer belastingen te heffen.

(Grafieken gaan op en neer.)

(Het Nederlandse wapenschild. Het beeld wordt blauw. Dit is een uitgave van: Ministerie van Financiën. Productie: EDG Media. Concept en ontwerp: Florian TV Network.)

Waarom wil Nederland een sterkere EMU?

Het bekendste voorbeeld van de Europese financiële samenwerking is de euro. Een gezamenlijke munt vergemakkelijkt de handel tussen landen. 

Maar eurolanden zijn door de gezamenlijke munt ook gevoeliger voor elkaars problemen. Problemen in het ene land kunnen gevolgen hebben voor andere eurolanden. Dat bleek tijdens de economische crisis. Een aantal landen, zoals Griekenland, Ierland en Portugal, kwam toen in de problemen. Deze landen hebben uiteindelijk hulp van de andere eurolanden gekregen. 

De crisis liet daardoor zien dat de EMU op dat moment niet goed werkte. De destijds geldende afspraken over begrotingstekorten en staatsschulden om landen economisch naar elkaar toe te laten groeien en te voorkomen dat ze in financiële problemen komen, bleken niet voldoende om de crisis te voorkomen.

Wat waren de afspraken bij ontstaan EMU? 

Volgens de belangrijkste financiële en economische afspraken mogen de EU-landen :

  • een begrotingstekort hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (bbp);
  • een maximale overheidsschuld hebben van 60% van het bbp;
  • landen met een te hoge staatsschuld, moeten de schuld verminderen door te bezuinigen en hervormingen door te voeren. 

Deze afspraken staan in het Stabiliteits- en groeipact (SGP). EU-landen kunnen een boete krijgen als zij zich niet aan de begrotingsafspraken houden.

Bekijk de video over het stabiliteits- en groeipact.

Stabiliteits- en Groeipact

(Een animatie. Op een grijze bank verschijnen vier mensen. Een meisje kijkt op haar mobieltje, waarop staat: Stabiliteits- en Groeipact. Voice-over:)

ZOEVENDE EN PLOFFENDE GELUIDEN

EEN GALMENDE TOON

(In het Stabiliteits- en Groeipact, SGP, staan gezamenlijke afspraken...)

(...over hoe hoog het begrotingstekort en de schuld van de landen...)

(...die lid zijn van de Europese Unie, mogen zijn.)

(Deze afspraken moeten voorkomen dat landen in financiële problemen komen.)

(De bekendste afspraken zijn dat het tekort op de begroting van een land...)

(...niet hoger mag zijn dan 3 procent van de omvang van de economie...)

(...en dat de totale schuld niet hoger mag zijn dan 60 procent.)

(Daarnaast hebben de landen ook afspraken gemaakt...)

(...over de maximale groei van de overheidsuitgaven...)

(...en ook hoe snel te hoge overheidsschulden moeten dalen.)

(Als een land de afspraken niet nakomt...)

(...kunnen andere lidstaten het land daarop aanspreken.)

(Doet een land dan nog niets...)

(...dan kunnen andere lidstaten uiteindelijk een boete opleggen.)

(Het meisje tikt iets in op haar mobieltje. Een vakje met een groen vinkje verschijnt bij de mensen op de bank.)

EEN TIKKEND GELUID EN EEN KORT PIEPJE

Welke extra afspraken zijn er gemaakt sinds de crisis?

De eurolanden hebben in de afgelopen jaren extra afspraken gemaakt om de EMU te versterken. Dit zijn bijvoorbeeld:

  • Strengere regels voor overheidsbegrotingen. Landen moeten bijvoorbeeld vooraf hun begrotingen laten beoordelen door de Europese Commissie;
  • Regels voor de snelheid waarmee de overheidsschuld van landen met een schuld boven de 60% van het bbp moet afnemen;
  • Meer toezicht op het economische beleid van eurolanden. Een aantal maanden per jaar licht de Europese Commissie de economie van alle EU-landen door om problemen tijdig te signaleren. In dit Europees Semester rapporteert zij over problemen in de economie, bijvoorbeeld over risicovolle leningen van banken, de huizenprijzen en de werkloosheid. Deze monitoring heet de macro-economische onevenwichtigheden procedure (MEOP). Lees meer over de Macroeconomic imbalance procedure (Engelstalig) op de website van de Europese Commissie.
  • Oprichting van een noodfonds om landen in financiële problemen te helpen (het Europees Stabiliteitsmechanisme of ESM). Deze landen moeten in ruil voor steun hervormingen en bezuinigingen doorvoeren.
  • Strengere regels voor banken. Banken moeten bijvoorbeeld buffers hebben om verliezen op te vangen. De afspraken die landen hiervoor hebben gemaakt gelden voor alle banken in de EU- en vormen een onderdeel van de Europese Bankenunie

Bekijk het Verdrag over het noodfonds ESM.

Hoe wil Nederland de EMU verder versterken?

Nederland wil: 

  • dat EU-lidstaten zich houden aan de Europese afspraken over staatsschuld en begroting (Stabiliteits- en groeipact) en problemen aanpakken die de Europese Commissie signaleert in de macro-economische onevenwichtigheden procedure (MEOP).
  • de bankenunie afmaken. Maatregelen binnen de bankenunie vergroten de weerbaarheid van de financiële sector in Europa. 
  • dat het Europese noodfonds (ESM) ook een rol krijgt in de opstelling van gewenste bezuinigingen en hervormingen van eurolanden die het fonds om geld vragen. Het noodfonds zorgt nu alleen voor financiering van de steunprogramma’s voor landen in financiële problemen. Zoals in het verleden Griekenland. Onder meer de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank gaan over de noodzakelijke hervormingen en bezuinigingen in ruil voor financiële steun. 
  • dat investeerders en beleggers die geld hebben geleend aan een euroland, eerst zelf betalen als het land in de problemen komt omdat ze hun schuld niet meer kunnen financieren (een zogeheten onhoudbare staatsschuld). Dit heet herstructurering van overheidsschuld. Daarna pas moeten overheden geld bijdragen via het Europese noodfonds ESM.
  • geen aparte pot met geld (zogenoemde ‘centrale stabiliteitsfunctie’) voor landen die kampen met forse economische tegenvallers zoals hoge werkloosheid. Als landen voldoen aan de eisen van het stabiliteits- en groeipact, dan hebben zij voldoende buffers om tegenvallers op te vangen. Bovendien is er al een noodfonds (het Europees Stabiliteitsmechanisme of ESM) om lidstaten die in de problemen raken uit de brand te helpen. 
  • dat particuliere beleggers en spaarders makkelijker kunnen investeren in bedrijven in andere Europese landen. In zo’n Europese kapitaalmarktunie kunnen beleggers en spaarders uit landen waar het beter gaat zorgen voor financiële middelen in landen die daar gebrek aan hebben. 
Veelgestelde vragen over de kapitaalmarktunie

Beeld: Ministerie van Financiën