Proces handelsverdragen Europese Unie

Handelsverdragen, ookwel handelsakkoord, tussen de Europese Unie (EU) en andere landen komen tot stand volgens een vast proces. Voor goedkeuring van een handelsakkoord moeten de Raad, met daarin de EU-landen, en het Europees Parlement instemmen. En vaak ook de parlementen van de EU-landen.

Stappen totstandkoming handelsverdrag

Een handelsverdrag komt tot stand via de volgende stappen:

  • De Raad geeft de Europese Commissie opdracht om te onderhandelen over een handelsverdrag. Vooraf legt de Raad vast waarover de Commissie mag onderhandelen. In de Raad zitten alle landen van de EU. De Europese Commissie is het dagelijks bestuur van de EU.
  • Tijdens de onderhandelingen over een handelsverdrag informeert de Europese Commissie over de voortgang aan:
    • de Raad;
    • het Europees Parlement;
    • belanghebbenden (zoals bedrijven, vakbonden, maatschappelijke organisaties en burgers).
  • De onderhandelingen over een akkoord duren een aantal jaren. Zijn de onderhandelingen klaar en is het handelsakkoord af, dan kan het worden ondertekend. Hierover besluit de Raad.
  • Na ondertekening van het handelsakkoord, moet het Europees Parlement ermee instemmen.
  • Afhankelijk van de onderwerpen die in het akkoord aan bod komen, moeten ook de nationale parlementen het akkoord goedkeuren.

Gemengd akkoord: goedkeuring parlementen EU-landen

In een handelsakkoord kunnen ook onderwerpen staan waarvoor de Europese Unie niet de volledige bevoegdheid heeft. Die bevoegdheid ligt dan bij de EU-lidstaten zelf. In dat geval moeten nationale parlementen van de EU-landen afzonderlijk instemmen. Het gaat dan om een zogenoemd ‘gemengd akkoord’. Als de Tweede of Eerste Kamer een verdrag niet goedkeurt, kan het akkoord niet in werking treden.

Staan in het akkoord alleen afspraken waarvan eerder besloten is dat de EU hierover mag beslissen? Dan is sprake van een zogenoemd ‘EU-only’ akkoord. De Tweede Kamer kan dan in debatten met het kabinet tijdens de onderhandelingen over een akkoord haar wensen kenbaar maken.

Behartiging Nederlandse belangen

De Europese Commissie onderhandelt namens de EU, dus namens Nederland en de andere landen van de EU. Het ministerie van Buitenlandse Zaken verdedigt de Nederlandse belangen in Brussel .

Hiervoor verzamelt het ministerie de inbreng van Nederlandse belanghebbenden. Zo organiseert het ministerie bijeenkomsten met hen, bijvoorbeeld in het Breed Handelsberaad. Daarin lichten het bedrijfsleven, vakbonden en maatschappelijke organisaties hun belangen en meningen toe. Het ministerie gebruikt hun inbreng om het standpunt van Nederland te bepalen.

Betrokkenheid Tweede Kamer bij handelsakkoorden

De Tweede Kamer wordt regelmatig op de hoogte gehouden over de voortgang van onderhandelingen over handelsakkoorden. Het kabinet stuurt hierover brieven naar de Tweede Kamer en beantwoordt vragen van Kamerleden. Ook debatteert de Tweede Kamer met de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over handelsakkoorden. Dit gebeurt bijvoorbeeld voordat de minister deelneemt aan handelsvergaderingen van de Raad in Brussel. Deze handelsvergaderingen vinden in het algemeen 4 keer per jaar plaats. Kamerleden kunnen ook zelf om extra debatten met de minister vragen.

Proces handelsverdragen Europese Unie

Proces
Wat gebeurt waar?

(Publieke) consultaties Europese Commissie en Nederland

Tijdens de verkenning vindt een informele dialoog plaats tussen de Europese Commissie en de handelspartner over de brede lijnen van een mogelijk akkoord. Het resultaat hiervan wordt vastgelegd in een scoping paper. Aan het eind van de verkenningsfase komt de Europese Commissie met een mandaatvoorstel.
1.

Verkenning

Tijdens de verkenning vindt een informele dialoog plaats tussen de Europese Commissie en de handelspartner over de brede lijnen van een mogelijk akkoord. Het resultaat hiervan wordt vastgelegd in een scoping paper. Aan het eind van de verkenningsfase komt de Europese Commissie met een mandaatvoorstel.
In een economische effectenbeoordeling worden de verwachte economische effecten van een akkoord verkend. Ook wordt bekeken welke onderwerpen besproken moeten worden tijdens de onderhandelingen. De Europese Commissie houdt voor deze effectenbeoordeling een online publieke consultatie.
1.1

Economische effectbeoordeling door Europese Commissie

In een economische effectenbeoordeling worden de verwachte economische effecten van een akkoord verkend. Ook wordt bekeken welke onderwerpen besproken moeten worden tijdens de onderhandelingen. De Europese Commissie houdt voor deze effectenbeoordeling een online publieke consultatie.
Tijdens de verkenningsfase houden de Nederlandse overheid en de Europese Commissie consultaties met belanghebbenden. Zo consulteert de Europese Commissie belanghebbenden via haar website. Deze consultatie is publiek en staat open voor iedereen. De resultaten worden ook via de website gepubliceerd.
1.2

(Publieke) consultaties Europese Commissie en Nederland

Tijdens de verkenningsfase houden de Nederlandse overheid en de Europese Commissie consultaties met belanghebbenden. Zo consulteert de Europese Commissie belanghebbenden via haar website. Deze consultatie is publiek en staat open voor iedereen. De resultaten worden ook via de website gepubliceerd.
De Raad geeft de Commissie via een mandaat de opdracht om te onderhandelen. In het mandaat staan de rode lijnen en onderhandelingsdoelen beschreven.
2.

Mandaatverlening

De Raad geeft de Commissie via een mandaat de opdracht om te onderhandelen. In het mandaat staan de rode lijnen en onderhandelingsdoelen beschreven.
Nederland geeft in de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) over Handel haar prioriteiten aan. De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking informeert de Eerste en Tweede Kamer vóór elke RBZ Handel en stuurt na afloop een verslag. Daarnaast wordt de Tweede Kamer via de voortgangsrapportage handelsakkoorden op de hoogte gehouden van mogelijke nieuwe mandaten. Verder kan in het Breed Handelsberaad met belanghebbenden worden gesproken over hun belangen en zorgen
2.1

Raad geeft mandaat aan Europese Commissie

Nederland geeft in de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) over Handel haar prioriteiten aan. De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking informeert de Eerste en Tweede Kamer vóór elke RBZ Handel en stuurt na afloop een verslag. Daarnaast wordt de Tweede Kamer via de voortgangsrapportage handelsakkoorden op de hoogte gehouden van mogelijke nieuwe mandaten. Verder kan in het Breed Handelsberaad met belanghebbenden worden gesproken over hun belangen en zorgen
2.1.1
Regering
2.1.2
Eerste en Tweede Kamer
2.1.3
Breed Handelsberaad
Onderhandelingen duren meestal meerdere jaren. Tijdens de onderhandelingsperiode wordt vaak een duurzaamheids effectbeoordeling uitgevoerd en gepubliceerd. Dit onderzoek gaat in op de verwachte sociale en economische gevolgen van het handelsakkoord, en de potentiële impact hiervan op mensenrechten en het milieu.
3.

Onderhandelingen tussen Europese Commissie en handelspartner

Onderhandelingen duren meestal meerdere jaren. Tijdens de onderhandelingsperiode wordt vaak een duurzaamheids effectbeoordeling uitgevoerd en gepubliceerd. Dit onderzoek gaat in op de verwachte sociale en economische gevolgen van het handelsakkoord, en de potentiële impact hiervan op mensenrechten en het milieu.
De Europese Commissie informeert de Raad en het Europees Parlement gedurende de onderhandelingen. Ook deelt de Europese Commissie tekstvoorstellen met hen. Voor én na iedere onderhandelingsronde bespreekt de Europese Commissie de stand van zaken en de Europese inzet met de Raad. Lidstaten geven dan hun prioriteiten aan. Het Europees Parlement geeft advies aan de Commissie via uitgangspunten en rode lijnen. Zo debatteert het Europees Parlement regelmatig met de Commissaris voor Handel en neemt het resoluties aan.
3.1

Europese Commissie informeert

De Europese Commissie informeert de Raad en het Europees Parlement gedurende de onderhandelingen. Ook deelt de Europese Commissie tekstvoorstellen met hen. Voor én na iedere onderhandelingsronde bespreekt de Europese Commissie de stand van zaken en de Europese inzet met de Raad. Lidstaten geven dan hun prioriteiten aan. Het Europees Parlement geeft advies aan de Commissie via uitgangspunten en rode lijnen. Zo debatteert het Europees Parlement regelmatig met de Commissaris voor Handel en neemt het resoluties aan.
3.2a

Europees Parlement

De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking informeert de Eerste en Tweede Kamer, onder andere via Kamerbrieven, antwoorden op Kamervragen, de voortgangsrapportage handelsakkoorden, tijdens algemene overleggen in de Tweede Kamer, en in andere debatten met de Tweede Kamer. In het Breed Handelsberaad wordt met belanghebbenden gesproken over lopende onderhandelingen over handelsakkoorden.
3.2b

Raad

De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking informeert de Eerste en Tweede Kamer, onder andere via Kamerbrieven, antwoorden op Kamervragen, de voortgangsrapportage handelsakkoorden, tijdens algemene overleggen in de Tweede Kamer, en in andere debatten met de Tweede Kamer. In het Breed Handelsberaad wordt met belanghebbenden gesproken over lopende onderhandelingen over handelsakkoorden.
3.2b.1
Regering
3.2b.2
Eerste en Tweede Kamer
3.2b.3
Breed Handelsberaad
3.3

Akkoord

Vertalingen en juridische check

4.

Goedkeuring

(gemengde competentie of exclusieve EU-competentie)
Handelsakkoorden met exclusieve EU-competentie bevatten enkel onderwerpen waar de Europese Commissie bevoegdheden heeft. Bij deze akkoorden moeten de Raad en het Europees parlement het handelsakkoord goedkeuren. Nationale parlementen hoeven het akkoord niet goed te keuren, maar kunnen via hun regering invloed uitoefenen in de Raad.
4.A

Exclusieve EU-competentie

Handelsakkoorden met exclusieve EU-competentie bevatten enkel onderwerpen waar de Europese Commissie bevoegdheden heeft. Bij deze akkoorden moeten de Raad en het Europees parlement het handelsakkoord goedkeuren. Nationale parlementen hoeven het akkoord niet goed te keuren, maar kunnen via hun regering invloed uitoefenen in de Raad.
4.A.1
Raad
4.A.2
Europees Parlement
Gemengde akkoorden bevatten ook onderwerpen waarover EU-lidstaten bevoegdheden hebben. In het geval van een gemengd akkoord moeten, behalve de Raad en het Europees Parlement, ook de nationale parlementen van de EU-lidstaten goedkeuring verlenen. In Nederland zullen de Eerste en Tweede Kamer dan over het handelsakkoord stemmen.
4.B

Gemengde competentie

Gemengde akkoorden bevatten ook onderwerpen waarover EU-lidstaten bevoegdheden hebben. In het geval van een gemengd akkoord moeten, behalve de Raad en het Europees Parlement, ook de nationale parlementen van de EU-lidstaten goedkeuring verlenen. In Nederland zullen de Eerste en Tweede Kamer dan over het handelsakkoord stemmen.
4.B.1
Raad
4.B.2
Europees Parlement
4.2
Eerste en Tweede Kamer
Na een voorstel van de Europese Commissie besluit de Raad of en wanneer een handelsakkoord wordt ondertekend. Beide onderhandelingspartners ondertekenen het akkoord. Voor de EU is dit meestal de EU-Commissaris voor Handel. Bij gemengde akkoorden ondertekenen alle EU-lidstaten ook apart het akkoord.
5.

Ondertekening

Na een voorstel van de Europese Commissie besluit de Raad of en wanneer een handelsakkoord wordt ondertekend. Beide onderhandelingspartners ondertekenen het akkoord. Voor de EU is dit meestal de EU-Commissaris voor Handel. Bij gemengde akkoorden ondertekenen alle EU-lidstaten ook apart het akkoord.
Een handelsakkoord met exclusieve EU-competentie treedt in werking na goedkeuring door de Raad en het Europees Parlement. Gemengde akkoorden kunnen pas volledig in werking treden na goedkeuring door de parlementen van de EU-lidstaten. Dit kan enkele jaren duren. Een oplossing is dan ‘voorlopige toepassing’. Na goedkeuring van de Raad en het Europees Parlement kunnen de onderdelen van het akkoord die onder de bevoegdheden van de Europese Unie vallen, alvast in werking treden. Een voorbeeld is de verlaging van douanerechten.
6.

Inwerkingtreding

Een handelsakkoord met exclusieve EU-competentie treedt in werking na goedkeuring door de Raad en het Europees Parlement. Gemengde akkoorden kunnen pas volledig in werking treden na goedkeuring door de parlementen van de EU-lidstaten. Dit kan enkele jaren duren. Een oplossing is dan ‘voorlopige toepassing’. Na goedkeuring van de Raad en het Europees Parlement kunnen de onderdelen van het akkoord die onder de bevoegdheden van de Europese Unie vallen, alvast in werking treden. Een voorbeeld is de verlaging van douanerechten.
Na de inwerkingtreding monitoren verschillende comités de uitvoering van het akkoord door beide partijen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij afspraken op het gebied van plantgezondheid. Afgevaardigden van beide partijen komen dan samen om handelsbelemmeringen te bespreken. Verder wordt het bedrijfsleven in deze fase ondersteund bij gebruikmaking van het akkoord.
7.

Monitoring uitvoering akkoord

Na de inwerkingtreding monitoren verschillende comités de uitvoering van het akkoord door beide partijen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij afspraken op het gebied van plantgezondheid. Afgevaardigden van beide partijen komen dan samen om handelsbelemmeringen te bespreken. Verder wordt het bedrijfsleven in deze fase ondersteund bij gebruikmaking van het akkoord.