Expertisecentra voor zeldzame aandoeningen

Naar schatting heeft 6-8% van de Nederlandse bevolking een zeldzame aandoening. Vaak is er nog te weinig bekend over deze ziekten of syndromen. Door kennis en kunde hierover te bundelen in expertisecentra, kunnen patiënten sneller worden behandeld. Expertisecentra die een erkenning willen aanvragen, kunnen hiervoor terecht bij de Rijksoverheid. Zij moeten wel aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen.

Zeldzame aandoeningen

Zeldzame aandoeningen zijn ziektes en syndromen die bij minder dan 1 op de 2.000 personen voorkomen. Het kan ook gaan om een tumor die bij minder dan 6 op de 100.000 personen per jaar voorkomt. Zeldzame aandoeningen zijn ernstig, chronisch en vaak levensbedreigend.

Expertisecentra voor zeldzame aandoeningen

Mensen met een zeldzame aandoening kunnen terecht bij een expertisecentrum voor zeldzame aandoeningen (ECZA). In Nederland zijn daar ongeveer 350 van, elk met een eigen specialisatie. Deze ECZA’s maken gebruik van de nieuwste medische inzichten. Ook doen ze wetenschappelijk onderzoek om meer over de aandoening te weten te komen.

Expertisecentra delen kennis binnen Europa

Om patiënten met zeldzame aandoeningen zo goed en snel mogelijk te behandelen, werken ECZA’s samen met nationale en internationale expertisecentra. De beste experts uit 27 Europese landen delen hun kennis en ervaringen met elkaar. Dat doen ze via 24 Europese referentienetwerken (ERN’s). Dit zijn virtuele netwerken, waarin artsen en onderzoekers met veel kennis van zeldzame aandoeningen overleggen. Iedere ERN heeft een specialisme, zoals botziekten, nierziekten of kinderkanker. Patiënten houden hun eigen arts als aanspreekpunt en profiteren toch van de kennis van specialisten door heel Europa.

Juridische basis voor erkenning expertisecentra

De Europese referentienetwerken zijn in 2017 opgericht door zorgprofessionals. Alleen erkende expertisecentra mogen hieraan deelnemen. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wil er zeker van zijn dat Nederlandse patiënten ook in de toekomst goede zorg ontvangen. Daarom wijst de minister sinds 1 januari 2021 de centra aan, op grond van eisen die in de Kamerbrief over vernieuwd beleid over zeldzame aandoeningen (2021) zijn vastgelegd.

Erkenningen zijn 5 jaar geldig na datum van afgifte. Na die periode kunnen Nederlandse ECZA’s opnieuw erkenning aanvragen.

Veranderingen in de erkenningsprocedure

De erkenningsprocedure voor ECZA’s is na het aanbieden van de Beleidsvisie expertisecentra zeldzame aandoeningen grotendeels hetzelfde gebleven. Er zijn wel een paar belangrijke veranderingen. Zo moeten expertisecentra meer samenwerken, zodat zij beter aansluiten op de organisatiestructuur van de ERN’s. Ook zijn de voorwaarden waaraan een expertisecentrum moet voldoen, duidelijker en meetbaarder gemaakt. Dit zijn bijvoorbeeld voorwaarden op het gebied van kwaliteit, samenwerking en communicatie. In de bijlage bij de beleidsvisie staan alle eisen uitgewerkt waaraan een kandidaat-EZCA hoort te voldoen.

Procedure aanvraag erkenning ECZA

Sinds 2021 vindt jaarlijks een nieuwe erkenningsronde plaats. Instellingen met kandidaat expertisecentra die een erkenning willen, kunnen elk jaar in april een aanvraag indienen via het aanvraagformulier erkenning ECZA. Instellingen moeten het ingevulde aanvraagformulier e-mailen naar zeldzameaandoeningen@nfu.nl.

Een beoordelingscomité gebruikt de aangeleverde informatie voor een advies aan de minister van VWS. Om tot een compleet oordeel te komen, vraagt dit comité ook wetenschappers en patiëntenorganisatie om informatie. Op basis van dit advies besluit de minister van VWS jaarlijks eind september of het kandidaat expertisecentrum een erkenning als ECZA krijgt. 

Instellingen die een erkenning hebben aangevraagd, ontvangen een beschikking met daarin de erkenningen op 30 september, of de eerstvolgende werkdag. Elk jaar op 1 oktober, of de eerstvolgende werkdag, verschijnt op Rijksoverheid.nl een overzicht met de uitkomst van de jaarlijkse beoordelingsprocedure voor erkende expertisecentra voor zeldzame aandoeningen.

Vanaf dan kunnen belanghebbenden nog zes weken bezwaar maken tegen de afgegeven erkenningen. Elk jaar op 31 december, of op de eerstvolgende werkdag,  verschijnt op Rijksoverheid.nl een definitieve lijst met erkende ECZA’s op dat moment. Tussen 3 oktober en 31 december 2022 zullen er dus tijdelijk twee lijsten zijn; een met een overzicht van de ECZA’s die in de jaarlijkse beoordelingsprocedure erkend zijn, en een met een overzicht van de erkende ECZA’s met peildatum het einde van het vorige jaar.

Meer informatie over de beoordelingsprocedure voor ECZA's staat op de website van de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU).

Een overzicht van alle expertisecentra voor zeldzame aandoeningen is op Orphanet te raadplegen. Hier is ook een overzicht van alle ERN’s te vinden.

Bezwaar maken tegen afgegeven erkenning ECZA

Als u het niet eens bent met een afgegeven erkenning, kunt u in bezwaar gaan. Vanaf de datum van afgifte van de beschikking, kunt u nog zes weken bezwaar aantekenen.