Mag ik als zorgverlener voorbehouden handelingen zelfstandig uitvoeren?

U mag als zelfstandig bevoegd zorgverlener een voorbehouden handeling zelf uitvoeren. Dat is een medische handeling die op zo'n manier risico’s voor de gezondheid van een patiënt met zich meebrengt, dat alleen een voldoende deskundige persoon die handeling mag uitvoeren. In de Wet BIG staat welke zorgverleners voor welke voorbehouden handelingen zelfstandig bevoegd zijn. U mag ook een andere bekwame zorgverlener opdracht geven om de handeling uit te voeren.

Niet zelfstandig bevoegd tot voorbehouden handeling

Bent u niet zelfstandig bevoegd? Dan mag u alleen in opdracht van een zelfstandig bevoegde zorgverlener voorbehouden handelingen uitvoeren. Dit geldt bijvoorbeeld voor verzorgenden en helpenden in de zorg. U mag onder de volgende voorwaarden voorbehouden handelingen uitvoeren: 

  • U heeft de kennis en vaardigheden om de voorbehouden handeling uit te voeren. U bent dus bekwaam.
  • De zorgverlener die de opdracht geeft, geeft u voor zover redelijkerwijs nodig aanwijzingen voor de uitvoering van de voorbehouden handeling.
  • De zorgverlener die de opdracht geeft houdt voor zover nodig toezicht bij de uitvoering.
  • De zorgverlener die de opdracht geeft kan ingrijpen als dat nodig is. Dit heet tussenkomst.

Een arts mag bijvoorbeeld telefonisch opdracht geven aan een niet zelfstandig bevoegde zorgverlener op een andere locatie. Maar de opdrachtnemer moet voldoende kennis en vaardigheden hebben. Daardoor is het niet noodzakelijk dat de arts erbij is om toezicht te kunnen houden en in te kunnen grijpen als er iets mis gaat.

Voldoen opdrachtgever en opdrachtnemer niet aan de voorwaarden? Dan kan de strafrechter ze daarvoor veroordelen. Ook kan een belanghebbende of de inspectie een tuchtklacht indienen tegen een zorgverlener. Dat kan als diegene in het BIG-register staat. De opdrachtgever moet altijd BIG-geregistreerd zijn. De opdrachtnemer hoeft dat niet in alle gevallen.

Functioneel zelfstandige bevoegdheid

Verpleegkundigen, ambulanceverpleegkundigen en mondhygiënisten mogen sommige handelingen uitvoeren in opdracht van een zelfstandig bevoegde zorgverlener. Hier is geen toezicht door en tussenkomst van de opdrachtgever voor nodig. Dit heet de functioneel zelfstandige bevoegdheid. 

Bent u verpleegkundige, ambulanceverpleegkundige of mondhygiënist? Dan mag u zonder tussenkomst of toezicht van een arts een onderhuidse (subcutane) injectie geven. U moet wel bekwaam zijn om de handeling uit te voeren. En u mag de handeling alleen uitvoeren in opdracht van een zelfstandig bevoegde zorgverlener.

U mag u zelf geen opdracht geven aan een andere zorgverlener. Ook niet als deze bekwaam is.

Voorbehouden handeling uitvoeren in noodsituatie

In een noodsituatie hoort iedereen te handelen naar beste weten en kunnen. Er is een noodsituatie als de zorgverlening niet kan worden uitgesteld. Zoals bij een hartstilstand. Zolang er geen betere zorgverlening is mag iedereen voorbehouden handelingen uitvoeren. Dus ook iemand die niet zelfstandig bevoegd is. Bijvoorbeeld de voorbehouden handeling defibrilleren. Bij defibrilleren krijgt een patiënt een elektrische schok zodat het hart weer normaal gaat kloppen.