Een gezonde samenleving

Goede gezondheid en goede zorg zijn van onschatbare waarde.

Nederland heeft veel om trots op te zijn: toegankelijke zorg van hoge kwaliteit en zorgverleners die zich elke dag met liefde en deskundigheid inzetten voor anderen. Dat moeten we koesteren. Juist daarom is het tijd om vooruit te kijken en betere keuzes te maken voor de toekomst.

De zorg is van oudsher sterk gericht op medische behandeling. Die is van hoog niveau, maar gezondheid is meer dan genezen alleen. Mensen willen kunnen meedoen in het leven – ook met een ziekte of beperking. Kwaliteit van leven, mentale veerkracht en sociale ondersteuning verdienen daarom een centrale plek. Op dit moment is het echter zo dat de buurt waar je in opgroeit je gezondheidskansen bepaalt. Te veel mensen hebben geen huisarts of geen vaste huisarts, terwijl een vertrouwd gezicht zo belangrijk is. En het niet altijd makkelijk is de gezonde keuze te maken in een omgeving waar het aanbod en de omstandigheden vooral ongezond zijn.

Met een focus op preventie en welzijn en de inzet van nieuwe behandelmethoden en technologie helpen we mensen langer gezond te leven, te werken en zelfstandig te blijven. Die kansen moeten we beter benutten. Want een gezondere samenleving is niet alleen gelukkiger, maar ook sterker en productiever.

De vergrijzing zet onze zorg onder druk maar is ook een kans. Ouderen zijn steeds fitter, wonen langer zelfstandig en willen mee blijven doen in de samenleving. Met slimme technologie, passende woonvormen en sterke, zorgzame buurten ondersteunen we dat. Zo krijgen ouderen de zorg die ze nodig hebben en maken we het werk in de zorg aantrekkelijker.

Om dat te garanderen moeten we hervormen. Zonder ingrijpen stevent de zorg af op een zorginfarct. Door de stijgende zorgvraag, vergrijzing en personeelstekorten lopen zorgverleners tegen hun grenzen aan en krijgen steeds meer mensen de zorg die zij nodig hebben te laat of helemaal niet. Dat is onacceptabel. Door nu in te grijpen en keuzes te maken, blijven we goede zorg ook in de toekomst garanderen.

Op korte termijn nemen we maatregelen om de toegankelijkheid, de kwaliteit en de betaalbaarheid van ons zorgstelsel te verbeteren. De staatscommissie zorg zal voor de langere termijn aanbevelingen doen over meer hervormingen voor een financieel houdbaar zorgstelsel als antwoord op de toekomstige vergrijzing en personeelskrapte.

Wij kiezen voor een gezamenlijke aanpak: samen met cliënten, patiënten, familie, mantelzorgers en vrijwilligers, zorgverleners en professionals in het sociaal domein bouwen we aan een samenleving waarin voorkomen van ziekte en eenzaamheid vooropstaat, we mensen aanspreken op de eigen verantwoordelijkheid en waarin we werken aan welzijn en er altijd goede zorg is voor wie dat nodig heeft. Dit stellen we voor:

Voorkomen is beter dan genezen

We bouwen aan de gezondste generatie ooit. Gezondheid begint niet in het ziekenhuis, maar in het dagelijks leven: thuis, op school, op het werk en in de buurt. Met een gezonde leefomgeving en een stevige sociale basis helpen we mensen om langer gezond te blijven. Dat vergroot de kwaliteit van leven en draagt bij aan een sterke en veerkrachtige samenleving. Daarmee verkleinen we de gezondheidsverschillen tussen mensen, verlichten we de zorg en maken we het mogelijk dat mensen langer aan het werk kunnen zijn ín de zorg en erbuiten. Dat vraagt om fundamentele verschuivingen: van zorg naar gezondheid, van behandelen naar voorkomen, en van individuele oplossingen naar een sterke sociale basis. Hiervoor kijken we naar oplossingen binnen de zorg, maar ook daarbuiten: denk aan het oplossen van schuldenproblematiek en het werken aan een gezonde leefomgeving. Dit willen we doen:

Om te komen tot de gezondste generatie investeren we in preventie en welzijn. We zorgen dat preventie weer gaat lonen. We focussen op de gezondheid van kinderen en op het stimuleren van bewegen in het dagelijks leven en sport voor mensen met en zonder beperking. We maken ongezonde keuzes onaantrekkelijker en een deel van de opbrengst van deze maatregelen zetten we in om de gezondheid juist te verbeteren. Kinderen in het primair en voortgezet onderwijs krijgen gratis schoolfruit. We scherpen de wet die kindermarketing reguleert aan. We zorgen dat gezonde keuzes via een wijkgerichte aanpak ook kwetsbare groepen bereiken. We bouwen aan zorgzame wijken en buurten door te investeren in de sociale cohesie. We investeren in renovatie en verduurzaming van sportaccommodaties, bijvoorbeeld door het budget voor de subsidieregeling Stimulering bouw en onderhoud sportaccommodaties (BOSA) te verhogen, en zorgen voor meer buitenspeelplekken. We investeren in het actieprogramma ‘Kansrijke Start’ voor gezinnen in een kwetsbare situatie, zodat gezinnen die het moeilijk hebben betere zorg en ondersteuning krijgen. Tevens gaan we door met initiatieven rondom de rookvrije generatie en wordt de minimale leeftijd voor de aanschaf van nicotine houdende producten 21 jaar. Daarnaast wordt het in voorraad houden van illegale vapes strafbaar en wordt er meer ingezet op handhaving.
Een zorgzame samenleving kan niet zonder de onbetaalbare inzet van vrijwilligers en mantelzorgers. We ondersteunen mantelzorgers door het blijven bieden van respijtzorg.
We verlengen de zorgakkoorden met afspraken over volumegroei en versterken deze met wet- en regelgeving.

Geneeskundige zorg

De ziekenhuiszorg in Nederland is van hoge kwaliteit. Om die te behouden, moeten we de zorg meer richten op de patiënt. Maar het loont nu voor ziekenhuizen om zoveel mogelijk behandelingen of operaties te doen, ongeacht de meerwaarde voor de patiënt. Zorg moet de gezondheid en de kwaliteit van leven van de patiënt ten goede komen.
Dit willen we doen:

We maken passende zorg de norm, ook in de aanspraak, implementeren die sneller en vergoeden alleen nog zorg die bewezen meerwaarde heeft voor de patiënt. Er worden via wet- en regelgeving strengere eisen gesteld aan de voorwaarden, kwaliteit en totstandkoming van beroepsrichtlijnen. Het Zorginstituut Nederland krijgt hierbij een stevigere rol.
Prikkels die aanzetten tot overbehandeling worden verminderd, terwijl bewezen effectieve zorg leidend wordt in pakket, organisatie en bekostiging. Er blijft ruimte voor nieuwe medische technologieën en behandelingen, maar we gaan strenger toetsen op bewezen effectiviteit en bijdrage aan passende zorg.
Zorgverzekeraars krijgen ruimte én verantwoordelijkheid om hierop te sturen, met betere samenwerking tussen eerste en tweede lijn. De overheid krijgt daarbij een meer sturende rol op het zorglandschap van de toekomst, met meer regie op spreiding en concentratie en indien nodig strengere eisen aan vergunningverlening. Ook werken we aan een gelijker speelveld tussen ziekenhuizen en zelfstandige behandelcentra.
Bij het streven naar passende zorg, hoort ook het afschaffen van de vergoeding van niet-gecontracteerde zorg, met een overgangsperiode en oog voor behoud van personeel. Zorgverzekeraars moeten zorg uit het basispakket voldoende contracteren, een restitutiepolis aanbieden (voor onder andere zorg in het buitenland) en samenwerking afdwingen om op deze manier passende zorg de norm te maken.
Om verhoging van de zorgpremies te voorkomen handhaven en indexeren we het huidige eigen risico en verhogen we het eigen risico met € 60 per 2027. We zorgen dat je nooit in 1 keer het hele eigen risico kwijt bent maar maximaal € 150 euro per behandeling.
Bij alle hervormingen om de zorg voor iedereen toegankelijk te houden hebben we extra oog voor chronisch zieken en mensen met een beperking. Zowel financieel als in de dagelijkse praktijk. We komen deze groep tegemoet in hun zorgkosten via de gemeente en we stoppen het doorgeslagen indicatiecircus: niemand hoeft zijn chronische ziekte of beperking meer periodiek aan te tonen. We investeren hiervoor ook in het gemeentefonds en maken landelijke bindende afspraken zodat regelingen eenvoudiger, effectiever en gelijker worden tussen gemeenten.
Bij deze beweging hoort ook het verder versterken van de eerstelijnszorg en de toegankelijkheid van de huisartsenzorg. We willen het tekort aan huisartsen, met name in een aantal regio’s terugdringen en we gaan samen met gemeenten door met initiatieven om huisartsen te helpen bij het vinden van passende huisvesting.
We blijven vol inzetten op het bestrijden van geneesmiddelentekorten. Daarvoor zetten we onder andere in op meer Europese productie, het terugdringen van overmedicatie en het tegengaan van verspilling.
Passende zorg is ook inclusieve zorg. We zorgen dat bewezen effectieve zorg mensen ook echt bereikt wanneer zij die nodig hebben, ongeacht hun achtergrond. Voor vrouwsensitieve en -specifieke zorg wordt gewerkt aan een inhaalslag in behandelingen en geneesmiddelen.

Langdurige zorg en zorg voor mensen met een beperking

Dé oudere en dé persoon met een beperking bestaat niet, maar iedereen vindt het fijn om in de eigen vertrouwde omgeving de zorg te krijgen die nodig is. Van iemand uit je buurt, een familielid of een professionele zorgverlener. Mantelzorgers zijn onmisbaar in een samenleving waarin we naar elkaar omkijken en voor de continuïteit en kwaliteit van zorg, omdat zij dagelijks ondersteuning bieden die professionele zorg aanvult en ontlast. Door mantelzorgers te erkennen en te ondersteunen, versterken we niet alleen hun welzijn, maar ook dat van de patiënt.
Daarom willen we investeren in zorgzame buurten en het zo goed mogelijk inzetten van personeel en middelen. Kwaliteit van leven en waardig ouder worden staat daarbij voorop. Dit willen we doen:

Verschuiving van intramurale zorg naar investeren in zorgzame buurten en gemeenschapsontwikkeling waardoor ouderen en mensen met een beperking langer thuis kunnen wonen met passende ondersteuning. We gaan verder met het scheiden van wonen en zorg in de ouderenzorg, waarbij we toewerken naar 1 pakket thuis, en koppelen de woon-, verblijfs- en zorgcomponent los. Dit gaat gepaard met nieuwe woonvormen en zorgzame buurten waar ontmoeting, de aanpak van eenzaamheid en zorg voor elkaar centraal staat.
Om de zorg en het leven van mensen met een beperking te verbeteren voeren we het VN-verdrag Handicap uit.
We verbeteren de doelmatigheid in de Wet langdurige zorg (Wlz) door passende zorg, kwaliteitsnormen, en bijbehorende tarieven.

Jeugdzorg

Kinderen moeten in Nederland gezond, gelukkig en met een goede dosis weerbaarheid kunnen opgroeien. Ouders of opvoeders zijn verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen en doen dit binnen de pedagogische civil society. Nu is het zo dat 1 op de 7 kinderen jeugdzorg krijgt. Het stelsel is sterk geïnstitutionaliseerd en leunt te veel op het leveren van – voor aanbieders financieel aantrekkelijke – lichte zorg, waardoor zorg voor kinderen met complexe zorgvragen niet altijd tijdig beschikbaar is. Tegelijk is de jeugdzorg sterk versnipperd, met veel inkopers en aanbieders en te weinig continuïteit voor kinderen en gezinnen. Daardoor is te vaak het systeem leidend en niet wat het kind en het gezin nodig hebben. Dit willen we doen:

Er wordt veel jeugdzorg geboden bij problemen die eigenlijk geen zorgproblemen zijn. Denk aan kinderen die het thuis lastig hebben vanwege problemen van hun ouders: een scheiding of schulden. Deze problemen leggen we waar ze thuishoren, bijvoorbeeld in het sociaal domein.
We passen de reikwijdte van de aanspraken in de jeugdzorg aan. We maken een scherp onderscheid tussen preventie, lichte (opvoed)ondersteuning en specialistische zorg. Lichte (opvoed)ondersteuning wordt niet meer gefinancierd of collectief georganiseerd. Passende zorg is de norm en waar mogelijk vergoeden we alleen bewezen effectieve jeugdzorg.
Niet het systeem, maar het perspectief van kinderen en gezinnen staat centraal en is leidend bij besluitvorming. Hervormen van de organisatie en financiering van de jeugdzorg, zodat er zo min mogelijk schakels zijn en er capaciteit in menskracht en budget komt voor complexe zorg. Prikkels die lichte zorg bevoordelen worden afgebouwd en er vindt meer sturing plaats op uitkomsten.
In het belang van het kind zetten we de hervorming van de jeugdbescherming door.

Geestelijke gezondheidszorg

Mentale problemen horen bij het leven en vragen om steun van familie, vrienden, op school, op het werk of in de wijk. Niet alles hoeft meteen zorg te zijn. Voor wie gespecialiseerde zorg nodig heeft, moet die er ook echt zijn. Niemand wil vastlopen met psychische klachten en maanden moeten wachten op passende hulp. Dat vraagt om meer samenhang en samenwerking, zodat mensen niet verdwalen tussen verschillende wetten, regelingen en loketten. Dit willen we doen:

We zetten in op preventie van mentale problemen van jongeren en volwassenen. We willen vroege interventie en voorkomen dat problemen te zwaar worden. We investeren in programma’s op school, het werk en in de wijk om mentale veerkracht te versterken. Hervormen van de financiering en organisatie van de ggz, zodat er capaciteit in menskracht en budget komt voor complexe zorg. Prikkels die lichte zorg bevoordelen worden afgebouwd en er vindt meer sturing plaats op uitkomsten.
Meer centrale regie over de verschillende wetten zodat mensen niet tussen wal en schip vallen als ze van de ene naar de andere wet overgaan, bijvoorbeeld als ze volwassen worden. Om beter te kunnen prioriteren, blijven we inzetten op het verkrijgen van inzicht in de zorgvraag.
We willen dat vaker bemoeizorg wordt aangeboden bij mensen die zorg mijden of onbegrepen gedrag vertonen, ook om de politie te ontlasten.

Om bovenstaande hervormingen te realiseren, maken we werk van ‘Werken in de zorg’, ‘Goede gegevensuitwisseling en slimme inzet van technologie’ en ‘Geld voor zorg naar zorg’:

Werken in de zorg

Mensen die in de zorg werken zijn de ruggengraat van ons zorgstelsel. Daarom vraagt de arbeidsmarktkrapte om andere keuzes in opleiden, inzet en behoud van zorgprofessionals. Dit willen we doen:

We benutten het potentieel van mensen die al in de zorg werken beter. Door slimmer organiseren, minder administratieve lasten en meer ruimte voor innovatie en professionele autonomie wordt het voor zorgverleners aantrekkelijker om meer uren te werken en tijd te hebben voor dat waar ze goed in zijn: de beste zorg geven aan wie dat nodig heeft.
Professionals moeten worden opgeleid voor het leveren van zorg waar ze het hardste nodig zijn. In opleidingen komt meer aandacht voor werken buiten het ziekenhuis. Ook maken we ruimte voor opleiden in de eerstelijnszorg, de wijkverpleging, de ouderenzorg en het sociaal domein en maken het overstappen van werk in het ene zorgdomein naar het andere makkelijker.
Agressie en intimidatie richting zorgverleners zijn onacceptabel. We pakken incidenten stevig aan.

Goede gegevensuitwisseling en slimme inzet van technologie

Om zorgverleners effectiever in te zetten en te ontzien van administratieve lasten benutten we nieuwe technologieën en digitale consulten omdat die bijdragen aan betere diagnostiek, slimmere zorg zodat professionals meer tijd hebben voor cliënten, patiënten en gezinnen.
We zorgen voor een landelijk dekkende infrastructuur voor gegevensuitwisseling, zodat samenwerking tussen zorgverleners – en waar passend met het sociaal domein – wordt ondersteund en hoogwaardig onderzoek ten behoeve van patiëntenzorg mogelijk wordt.

Geld voor zorg naar zorg

We pakken zorgfraude hard aan en zorgen voor duidelijke en aangescherpte normen voor verantwoord ondernemerschap in de zorg, waaronder het inperken van de uitwassen van private equity. Zo zorgen we ervoor dat elke zorgeuro goed terechtkomt en de toegankelijkheid, kwaliteit en het belang van patiënten altijd vooropstaan. Dit willen we doen:

We zorgen ervoor dat het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ) meer gegevens kan uitwisselen met relevante partners, zodat zorgfraude sneller kan worden opgespoord.
Zorgfraudeurs worden vaker strafrechtelijk vervolgd en mogen niet meer in de zorg werken.
Toezichthouders krijgen meer bevoegdheden, bijvoorbeeld om overnames tijdelijk stil te leggen of op te treden tegen schimmige constructies. Bij de Kamer van Koophandel worden hogere eisen gesteld aan het starten van een zorgbedrijf.
Er wordt een taskforce zorgfraude opgericht bij de politie.

Medische ethiek

De medische wetenschap dient ruimte te hebben om onderzoek te verrichten en de resultaten toe te passen. De ruimte voor de medische wetenschap is echter niet ongelimiteerd en wordt beheerst door wet- en regelgeving die ook een ethische dimensie heeft. Hieruit volgt dat bij politieke besluitvorming met betrekking tot medisch-ethische dilemma’s zorgvuldigheid boven snelheid gaat. Hierbij spelen meerdere waarden een rol, zoals autonomie, de beschermwaardigheid van het leven en de medisch wetenschappelijke vooruitgang. Zij vergen een zorgvuldig en respectvol debat, waarbij gebruik gemaakt gebruikgemaakt wordt van maatschappelijke dialoog, adviezen van de Gezondheidsraad, ethische reflecties en (wets)evaluaties.
We komen met een kabinetsreactie op het advies van de Gezondheidsraad over de 14 dagengrens in de Embryowet, waarbij het kabinet conform het advies van het Rathenau Instituut zal inzetten op het voeren van een maatschappelijke dialoog over dit onderwerp.

Bekijk de andere hoofdstukken uit het regeerakkoord.