Een sterke democratie

Vrijheid en democratie zijn niet vanzelfsprekend. Daarom beschermen we onze democratie niet alleen tegen dreigingen van buitenaf, maar maken die ook weerbaarder en levendiger. Democratisch ethos versterken we in de hele samenleving, met de Nederlands grondwet als fundament. Dit willen we doen:

We maken onze democratische rechtsstaat weerbaarder, onder andere door de onafhankelijkheid van belangrijke democratische instituties te vergroten. We bouwen meer checks-and-balances in voor benoemingsprocedures voor de Kiesraad, de voorgenomen Nederlandse Autoriteit Politieke Partijen en rijksbrede adviescolleges. Ook gaan we de mensen die zich inzetten voor de rechtsstaat beter beschermen. We verbeteren het samenspel tussen macht en tegenmacht door ervoor te zorgen dat toezichthouders en inspecties over adequate middelen en bevoegdheden beschikken.
We verbeteren het parlementair stelsel met een aantal vernieuwingsvoorstellen uit de staatscommissie-Remkes: de hervorming van het kiesstelsel voor de Eerste Kamer, invoering van een terugzendrecht en het behandelen van Grondwetswijzigingen in tweede lezing in een Verenigde Vergadering. Daarnaast onderzoeken we de invoering van een kiesdrempel en een nieuw kiesstelsel voor de Tweede Kamer, waarbij voorkeursstemmen meer gewicht krijgen. Er komt een integrale wet op de politieke partijen.
We verdiepen het democratisch ethos in de hele samenleving, onder andere door meer werk te maken van burgerschapsonderwijs.

Een betrouwbare en menselijke overheid

De overheid en de politiek kunnen meer doen om vertrouwen te vergroten, door een menselijk gezicht en een overheid die zich transparant opstelt. En ook met duidelijke taal: als je een brief krijgt van de overheid, dan is die begrijpelijk. Provincies, gemeenten en waterschappen staan voor dezelfde opdracht. Daarom gaan we medeoverheden eerder betrekken bij het beleid. Dit willen we doen:

We verankeren het recht op vergissen en het recht op begrijpelijke taal. Het wetsvoorstel versterking waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht (Awb) zetten we door.
We verbeteren de samenwerking tussen overheden onderling, op basis van de aanbevelingen van de studiegroep interbestuurlijke verhoudingen. Bij overheveling van taken aan medeoverheden voeren we standaard een uitvoeringstoets uit, zoals de UDO-toets (Uitvoering Decentrale Overheden).
In de hersteloperatie als gevolg van de aardbevingsproblematiek in Groningen kiezen we voor stabiliteit in de uitvoering door het aanstellen van een regeringscommissaris Hersteloperatie Groningen. Deze regeringscommissaris krijgt de opdracht de schadeafwikkeling soepel te laten verlopen en de versterkingsoperatie zo voortvarend mogelijk af te ronden. Ook is deze regeringscommissaris mede verantwoordelijk voor de uitvoering van het programma ‘Nij Begun’ over perspectief voor Groningen en Noord-Drenthe.
We voeren een lobbyregister in. Daarbij zorgen we ervoor dat dit praktisch en werkbaar is voor zowel overheid als belangenbehartigers. De Wet open overheid gaan we beter toepasbaar maken. Op basis van de evaluatie (verwacht in 2026) bezien we of aanpassing wenselijk is. In de tussentijd werken we aan de uitvoerbaarheid, onder andere door de informatiehuishouding beter op orde te krijgen en beter gebruik te maken van kunstmatige intelligentie.
We werken aan een herziening en vereenvoudiging van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) in Europees verband en in de toepassing van de huidige AVG in Nederland.
Verenigingen zijn cruciaal voor ontmoeting en betrokkenheid, maar lopen vast op regeldruk en aansprakelijkheidsrisico’s. We maken beter onderscheid tussen professionele organisaties en maatschappelijke verenigingen, beperken de aansprakelijkheid van vrijwilligers, passen de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen aan en houden giften fiscaal aantrekkelijk. Met banken en gemeenten maken we afspraken om praktische belemmeringen, zoals bankzaken en evenementenregels, te verminderen.

Ontmoetingsplekken staan onder druk, vooral in dorpen, oudere wijken en nieuwbouwwijken. Daarom richten we een Gemeenschapsfonds op om voorzieningen zoals buurthuizen, verenigingsgebouwen en dorpswinkels te realiseren en te behouden, samen met overheid, samenleving en bedrijfsleven.

Gelijke behandeling

Iedereen in Nederland is voor de wet gelijk. Dat past bij de Nederlandse traditie van tolerantie en openheid. Vrijheid van levensovertuiging, jezelf kunnen zijn en niet beoordeeld worden op afkomst vormen de kern van wie wij zijn. Racisme en discriminatie hebben in onze samenleving dan ook geen plek. Dit willen we doen:

We versterken de rol van de Nationaal Coördinator Discriminatie en Racisme en de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding door hun werk wettelijk te verankeren. Etnisch profileren pakken we aan. Onderscheid maken op basis van etniciteit kan soms een legitieme reden hebben, zoals in de gezondheidszorg. Maar in overheidsoptreden heeft etnisch profileren geen plek.
Door een landelijke antidiscriminatievoorziening met fysieke loketten zorgen we dat discriminatie en antisemitisme nog beter in beeld komen. We vergroten het aantal discriminatierechercheurs dat met prioriteit discriminatiezaken oppakt. Politienetwerken zoals Roze in Blauw en het Joods Politienetwerk versterken we en betrekken we bij de effectieve aanpak van discriminatie.
Betaaldvoetbalorganisaties zijn verplicht om schriftelijke plannen te hebben voor antiracisme, gelijkheid, inclusie en een sociaal veilig klimaat om een licentie te hebben. Meldingen van discriminatie worden standaard opgevolgd met een tuchtrechtelijk onderzoek. Om discriminerende en antisemitische spreekkoren effectiever aan te pakken, wordt er strenger gehandhaafd op het meedoen aan discriminerende spreekkoren en stellen we het playbacken bij deze spreekkoren zelfstandig strafbaar.
We werken actief aan maatschappelijke bewustwording over het koloniale verleden en het slavernijverleden en de blijvende impact daarvan in samenwerking met de 6 Caribische eilanden.

We zijn 1 Koninkrijk

De Koninkrijksband met Aruba, Curaçao en Sint Maarten maakt Nederland veel groter dan enkel een land aan de Noordzee. Op het WK voetbal 2026 komt het Koninkrijk voor het eerst in het veld met 2 deelnemende elftallen. Het Koninkrijk biedt veel kansen om aan beide zijden van de oceaan de samenleving en economie te versterken. Daarom zetten we in op gelijkwaardige samenwerking, aanpak van armoede en veel beter benutten van kansen voor groene groei. In de samenwerking met Aruba, Curaçao en Sint Maarten ligt de focus op deugdelĳk bestuur, bescherming van mensenrechten en een sterke rechtsstaat. We helpen de landen hun zelfredzaamheid te vergroten en pakken corruptie aan. Dit willen we doen:

Nieuw beleid in Europees Nederland wordt in de basis ingevoerd in Caribisch Nederland, tenzij er zwaarwegende redenen zijn dit niet te doen.
In Caribisch Nederland bouwen we aan een leefbaar sociaal minimum op basis van de adviezen van commissie-Thodé, waaronder het betaalbaar maken en houden van nutsvoorzieningen en basisbehoeften op Saba, Sint Eustatius en Bonaire. We zorgen dat de lasten voor ondernemers betaalbaar blijven en dat zij ruimte behouden om te ondernemen.
Om de kwaliteit van het bestuur en het financieel beheer te verbeteren, moderniseren we de bestuurlijke en financiële kaderwetten voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Daarnaast voeren we de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob) in om de bestuurlijke integriteit te beschermen. We blijven ons vanuit Nederland inspannen om samen met Aruba, Curaçao en Sint Maarten te werken aan goed bestuur, de aanpak van ondermijning en corruptie en het duurzaam versterken van de economie en het onderwijs aan de hand van duurzame afspraken.
Het Statuut vormt de basis voor de verhoudingen tussen de verschillende landen. Hierin wordt opgenomen dat de eilanden kunnen verklaren onafhankelijk te worden, als zij dat willen.
Nederland heeft een verantwoordelijkheid voor de bescherming van het Caribische deel van ons Koninkrijk. Daarom handhaven we een geloofwaardige militaire aanwezigheid. Zo kunnen we onze belangen beter beschermen.
We maken het makkelijker voor inwoners van de eilanden om te stemmen voor het Europees Parlement.
Het Caribisch deel van het Koninkrijk voelt door afbraak van het koraal en overstromingen nu al de gevolgen van klimaatverandering. Daarom voeren we de gezamenlijke klimaatagenda voortvarend uit en zetten we het Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland voort.
We werken aan de duurzame economische toekomst van de eilanden. Daarom richten we een Economisch Groeiplatform Carib op, met als doel de economische ontwikkeling en innovatie op de 6 eilanden te stimuleren. De Nationale Investeringsinstelling kan investeren in alle 4 de landen van het Koninkrijk, waarbij overal dezelfde voorwaarden gelden.

Bekijk de andere hoofdstukken uit het regeerakkoord.