Op 19 juni 2026 vestigde de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) op verzoek van de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei (KGG) een nationaal voorkeursrecht. Het voorkeursrecht is gevestigd gronden nabij Terneuzen en Eemshaven. Deze locaties zijn in beeld voor de nieuwbouw van 2 kerncentrales.
Het nationale voorkeursrecht geeft de Staat een eerste recht van koop op deze gronden. Het nationale voorkeursrecht voorkomt dat de gronden door anderen wordt aangekocht. Daarmee houdt EZK grip op ruimtelijke ontwikkelingen. Ook voorkomt het nationaal voorkeursrecht dat het eigendom op de zoeklocaties versnipperd raakt door kavelsplitsing.
De grondeigenaren en andere rechthebbenden waarop het voorkeursrecht betrekking heeft, zijn geïnformeerd over de gevolgen van het voorkeursrecht. In aanvulling hierop wordt door de minister van VRO aanvullende informatie gegeven in de vorm van de beantwoording van vragen die het vestigen van het voorkeursrecht in deze situatie kan oproepen.
Wat is een voorkeursrecht?
Een voorkeursrecht zorgt ervoor dat de overheid gronden (met eventueel woningen) kan aanwijzen waarbij die overheid het recht krijgt om als eerste die grond te mogen kopen als de eigenaar besluit te willen verkopen. Het voorkeursrecht verplicht eigenaren van een stuk grond niet tot verkoop. Het voorkeursrecht heeft betrekking op grond en zaken die op de grond staan zoals woningen en gebouwen.
Hoe weet ik of mijn perceel (grond) of gebouw valt onder de voorkeursrechtbeschikking van de minister van VRO?
Als het voorkeursrecht betrekking heeft op uw gronden, dan heeft u hierover een aangetekende brief ontvangen. De brief bevat de voorkeursrechtbeschikking van de minister van VRO. Een bijlage bij die brief is een lijst met een overzicht van alle kadastrale percelen (gronden) waarop het voorkeursrecht betrekking heeft. Ook zit bij de brief een luchtfoto die aangeeft om welke gronden het gaat. Daarnaast is ook een brief meegestuurd met daarin informatie over wat het voorkeursrecht betekent voor eigenaren.
Behalve dat de eigenaren van gronden een aangetekende brief hebben ontvangen, zijn de voorkeursrechtbeschikkingen ook ingeschreven in de openbare registers van het Kadaster. Daarnaast kunt u de voorkeursrechtbeschikkingen vinden op de ministeriepagina van BZK onder het kopje ‘Documenten’.
Waarom heeft de minister van VRO voorkeursrechtbeschikkingen genomen?
De minister heeft deze voorkeursrechtbeschikking genomen op verzoek van de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei. Dit omdat de staatssecretaris op zoek is naar locaties waar 2 nieuwe kerncentrales gebouwd kunnen worden. Op dit moment zijn Terneuzen en de Eemshaven hiervoor in beeld als zoeklocatie. Voor Terneuzen geldt dat in de planvorming ook wordt gezocht naar een geschikte locatie voor een 380 kV-hoogspanningsstation.
Waar kan ik vragen stellen over de voorkeursrechtbeschikking die ik heb ontvangen?
Als een voorkeursrechtbeschikking betrekking heeft op uw grond, dan heeft u ook een brief gehad van KGG. In die brief staat een contactpersoon die u kunt benaderen. Deze contactpersoon kan u alles uitleggen over het project. U kunt ook een e-mail sturen naar contact.kernenergie@minezk.nl. Daarnaast kunt u op de website van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) algemene informatie vinden (iplo.nl).
Wat zijn de gevolgen van de voorkeursrechtbeschikking?
Het gevolg van het voorkeursrecht is dat, als u zelf besluit uw perceel te verkopen, u het perceel niet zomaar aan iedereen kan verkopen. Het voorkeursrecht heeft als gevolg dat de verkoper de grond eerst te koop moet aanbieden aan het Rijksvastgoedbedrijf die namens de Staat handelt.
Ik wil mijn gronden verkopen: hoe bied ik mijn gronden aan wat gebeurt er vervolgens?
De Omgevingswet geeft aan hoe eigenaren van gronden die aan de Staat kunnen aanbieden. Een beschrijving van dat proces is te vinden op:
Is het voorkeursrecht alleen van toepassing op de verkoop van grond/een pand of woning?
Het voorkeursrecht heeft gevolgen voor de verkoop van grond, een pand of woning. Behalve verkoop heeft het voorkeursrecht ook invloed op de situatie dat de eigenaar zijn gronden anderszins wil overdragen, verdelen of op zijn gronden een (beperkt) zakelijk recht wil vestigen. Het gaat dan bijvoorbeeld om opstal, erfpacht of vruchtgebruik.
Het voorkeursrecht heeft niet alleen invloed op de eigenaar van de gronden maar ook de (anderszins) zakelijk gerechtigde. Ook de eventuele (erf)pachter of de houder van een opstalrecht wordt dus beperkt in de overdraagbaarheid van zijn recht.
Heeft het voorkeursrecht gevolgen voor het gebruik van mijn gronden, woning of ander gebouw?
Het voorkeursrecht heeft geen gevolgen voor hoe men gebruik kan maken van de gronden, woning of andere gebouwen die op die grond staan. In alle situaties gelden de gebruikelijke “regels” die ook gelden zonder dat sprake is van een voorkeursrecht.
Zijn er ook uitzonderingen zodat ik de grond niet eerst aan de Staat hoef aan te bieden?
Niet in alle gevallen is de eigenaar van grond verplicht die grond eerst aan de Staat aan te bieden, er zijn uitzonderingen. De uitzonderingen houden in dat het aanbieden van de grond aan de Staat niet hoeft wanneer:
- De eigenaar de grond wil overdragen aan de echtgenoot of de geregistreerd partner, aan bloed- of aanverwanten in de rechte lijn of in de zijlijn tot in de tweede graad of aan een pleegkind dat duurzaam als een eigen kind is onderhouden en opgevoed (artikel 9.8, onder a, van de Omgevingswet),
- vanwege de verdeling van een gemeenschap als bedoeld in artikel 166 van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek (artikel 9.8, onder b, van de Omgevingswet),
- vanwege een uiterste wilsbeschikking (testament) (artikel 9.8, onder c, van de Omgevingswet),
- aan een gemeente, waterschap of provincie of de Staat of een door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangewezen rechtspersoon (artikel 9.8, onder d, van de Omgevingswet),
- vanwege een verkoop op grond van een wettelijke bepaling, een rechterlijk bevel of een executoriale verkoop (artikel 9.8, onder e, van de Omgevingswet),
- vervreemding op grond van een overeenkomst die voorafgaand aan het voorkeursrecht met een pachter is gesloten, mits die aan bepaalde voorwaarden voldoet (artikel 9.8, onder f, van de Omgevingswet).vervreemding plaatsvindt op grond van een in de openbare registers ingeschreven overeenkomst die voorafgaand aan het voorkeursrecht is gesloten, mits de levering binnen zes maanden na die inschrijving, mits aan de in de overeenkomst genoemde partij en voor de daarin bepaalde of bepaalbare prijs, plaatsvindt (artikel 9.9 van de Omgevingswet).
Ook kan een eigenaar van grond de minister van VRO verzoeken om in een individueel geval een uitzonding te maken (artikel 9.10 van de Omgevingswet). Hiervoor moet de verzoeker “gewichtige redenen” aanvoeren. De minister maakt een beoordeling per individueel geval of de aangevoerde gewichtige redenen aannemelijk zijn gemaakt.
Hoelang blijft het voorkeursrecht gelden?
De voorkeursrechtbeschikking heeft een beperkte geldingsduur (looptijd). Dat betekent dat de gevolgen van het voorkeursrecht niet voor een onbepaalde tijd gelden. In dit geval zijn de voorkeursrechten gevestigd voor een periode van maximaal drie jaar. Na het verstrijken van de termijn van drie jaar (na bekendmaking) vervalt het voorkeursrecht.
Het voorkeursrecht kan worden verlengd. Daarvoor is echter een nieuw besluit nodig van de minister. Het kan ook voorkomen dat het voorkeursrecht eerder ophoudt dan de maximale geldende looptijd van drie jaar, bijvoorbeeld omdat de minister de voorkeursrechtbeschikking intrekt. Ook dit vereist een afzonderlijk besluit van de minister.
Wat als ik mijn gronden aan een derde verkoop, zonder dat ik deze eerst aanbied aan de Staat?
Het voorkeursrecht is ingeschreven in het Kadaster. Als de eigenaar van de gronden die grond wil verkopen, zonder deze eerst aan te bieden aan de Staat, dan zal de overdracht door de notaris worden geweigerd. Onder elke notariële leveringsakte moet namelijk een verklaring van de notaris worden opgenomen dat op de betreffende onroerende zaak geen voorkeursrecht is gevestigd. Als dit wel het geval is, dan moet worden verklaard dat de verkoop niet in strijd is met de Omgevingswet. Als een dergelijke verklaring uitblijft, kan de onroerende zaak niet aan een derde worden overgedragen.
Wat kunt u doen als u het niet eens bent met de voorkeursrechtbeschikking?
Belanghebbenden kunnen tegen de voorkeursrechtbeschikking bezwaar maken. De eigenaar van de gronden of de zaak waarop het voorkeursrecht is gevestigd is belanghebbende. Dat geldt ook voor de (anderszins) zakelijk gerechtigde, bijvoorbeeld de (erf)pachter of houder van het opstalrecht. De minister van VRO beslist over uw bezwaar. Als u het niet eens bent met het besluit op bezwaar, dan kunt u daartegen beroep instellen bij de rechtbank. Tegen de uitspraak van de rechtbank staat hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Koopt het kabinet alle gronden nadat er een definitieve keuze is gemaakt voor een locatie?
Niet alle gronden waar het voorkeursrecht is gevestigd zullen uiteindelijk noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling. Dat hangt af van de uiteindelijke inrichting van het gebied. Dit betekent dat niet alle gronden worden aangekocht zullen worden door de staat.
Tot slot
Algemene informatie over het voorkeursrecht en de Omgevingswet kunt u vinden op de webpagina van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO): Voorkeursrecht en de Omgevingswet (IPLO.nl).