Op donderdag 12 november 2026 organiseert het Platform gemeenten en mensenrechten een nieuwe themabijeenkomst over ‘Digitalisering en mensenrechten in de gemeentelijke praktijk’.
Tijdens deze bijeenkomst komen gemeentelijke bestuurders en beleidsmakers, organisaties, belangenbehartigers, ervaringsdeskundigen en wetenschappers samen om kennis uit te wisselen, inspirerende voorbeelden te delen en met elkaar in gesprek te gaan. Er zijn plenaire sessies en workshops over onder andere digitale toegankelijkheid, online onderzoek bij het handhaven van de openbare orde, digitale autonomie en de rol van AI in het contact met de burgers.
Digitalisering
Digitalisering is niet meer weg te denken uit het werk van gemeenten. Nieuwe technologieën bieden volop kansen om dienstverlening slimmer, sneller en toegankelijker te maken. Tegelijkertijd roept de inzet van technologie belangrijke vragen op. Hoe zorgen we ervoor dat het hand in hand gaat met de bescherming van mensenrechten?
Gemeenten staan steeds vaker voor deze uitdagingen. Van algoritmen en kunstmatige intelligentie tot digitale dienstverlening en gegevensgebruik: de keuzes die worden gemaakt, hebben directe invloed op het dagelijks leven van inwoners. Juist daarom is het belangrijk om ervaringen te delen, van elkaar te leren en samen te verkennen hoe mensenrechten een vanzelfsprekend onderdeel kunnen zijn van digitale besluitvorming.
Bevestigde sprekers
- Rick Lawson (Voorzitter van het College voor de Rechten van de Mens)
- Kim van Sparrentak (lid van het Europees Parlement)
Het programma wordt de komende tijd nog aangevuld. De laatste updates vindt u op deze pagina.
Workshopronde 1
Een website of app die niet voor iedereen werkt, sluit mensen buiten. Toch is digitale toegankelijkheid in de praktijk nog te vaak een bijzaak. Wat betekent het eigenlijk, waarom raakt het al je gebruikers en wat wordt er wettelijk van je gevraagd?
Kristian Mul neemt deelnemers mee in de basis van digitale toegankelijkheid. Aan de hand van voorbeelden van hoe het niet moet, wordt snel duidelijk waar het misgaat. Op interactieve manier kan de zaal zelf ervaren waarom dit belangrijk is. Daarna komt aan bod wat de wettelijke verplichting precies inhoudt en hoe je hieraan kunt voldoen.
Vervolgens kijken we naar het dashboard van DigiToegankelijk, dat inzicht geeft in hoe Nederland er nu voor staat. Hoe doen organisaties het en waar liggen de grootste kansen?
We sluiten af met een oproep tot actie: wat kun jij of je organisatie morgen al doen om een begin te maken.
Door: Kristian Mul (Teamlead DigiToegankelijk bij Logius)
Digitale autonomie klinkt abstract, maar raakt iedere gemeente. In deze interactieve workshop bekijken we dit vraagstuk vanuit 3 perspectieven: vanuit het Rijk, waar gewerkt wordt aan de Nationale Digitaliseringsstrategie (NDS), en vanuit de Gemeente Venlo en de Gemeente Nijmegen, die laten zien hoe je in de praktijk concreet kan bijdragen om jouw gemeente digitaal autonomer te maken. De sprekers gaan in op concrete dillema’s en gaan met de deelnemers in gesprek over de vraag: hoe krijgen we als gemeente meer grip op digitale regie?
Door: Laura Dijkstra (Ministerie van Binnenlandse Zaken), Bram Withaar en Arjen Verhulst (Gemeente Nijmegen) en Ruud Storcken (Gemeente Venlo)
AI systemen kunnen allerlei processen ondersteunen en efficiënter maken. Ook in de gemeentelijke praktijk, bijvoorbeeld bij het toekennen van subsidies, communiceren met burgers of automatiseren van interne processen zoals het aannemen van personeel. Het wordt in de praktijk dan ook al op allerlei manieren ingezet. Tegelijkertijd kunnen deze AI systemen gevolgen hebben voor mensenrechten. Bijvoorbeeld als ze bijdragen aan een beslissing om een subsidie onterecht af te wijzen. Hoe kun je ervoor zorgen dat je AI systemen op een veilige en duurzame manier kunt gebruiken?
Tijdens deze workshop zal aan de hand van een aantal praktische voorbeelden van het gebruik van AI systemen door lokale overheden worden gekeken hoe je mensenrechtenrisico’s in kaart kunt brengen. Er zal daarbij onder andere worden ingegaan op relevante vereisten in de AI verordening en de Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes.
Door: Nienke van der Have (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), Berna Keskindemir (Autoriteit Persoonsgegevens) en Isabelle Schipper (College voor de Rechten van de Mens)
Workshopronde 2
Recente praktijkgerichte onderzoeken naar gemeentelijk online onderzoek en de verantwoorde inzet van Open Source Intelligence (OSINT) laten zien dat er soms een flinke afstand bestaat tussen beleid en uitvoeringspraktijk. Wat gemeenten daadwerkelijk doen, kunnen en nodig hebben, sluit niet altijd aan bij het beeld dat landelijk bestaat.
Willem Bantema en Thijs Drouen nemen deelnemers mee in deze praktijk. Aan de hand van concrete voorbeelden uit recent uitgevoerd onderzoek laten zij zien hoe gemeenten online informatie gebruiken bij openbare-ordevraagstukken en waar het daarbij schuurt. Wat is juridisch mogelijk, wat is in de praktijk werkbaar en wat vinden we eigenlijk verantwoord en rechtvaardig? Daarbij komen onder meer legitimiteit, proportionaliteit, rollen en verantwoordelijkheden en de borging van online onderzoek aan bod.
Vervolgens is de zaal aan zet. Deelnemers spiegelen hun eigen ervaringen aan de voorbeelden uit het onderzoek. Waar lopen recht en praktijk uiteen? Wanneer is iets misschien juridisch mogelijk, maar toch niet wenselijk? Waar zijn duidelijke grenzen nodig en wat hebben gemeenten juist nodig om verantwoord te kunnen handelen? We sluiten af met een gezamenlijke blik vooruit: hoe ziet verantwoord gemeentelijk online onderzoek eruit en wat vraagt dat van praktijk, beleid en wetgeving?
Door: Willem Bantema (Lector Bestuur en Veiligheid in een Digitaliserende Samenleving bij NHL Stenden) en Thijs Drouen (Partner bij Hooghiemstra & Partners)
In de praktijk hebben we geleerd dat het gebruik van algoritmes kan leiden tot discriminatie, soms zelfs op grote schaal. Bijvoorbeeld omdat algoritmes getraind zijn met data die vooroordelen bevatten, of omdat ze zogenaamde “proxies” bevatten – informatie die nauw verbonden is met beschermde kenmerken. Maar hoe voorkom je een toeslagenschandaal op lokaal niveau?
Tijdens deze workshop zal worden gekeken naar de nieuwste standaarden op het terrein van biasdetectie. De AI verordening van de Europese Unie die in 2024 is aangenomen bevat vereisten in relatie tot de kwaliteit van data en non-discriminatie, en hiervoor wordt momenteel een standaard voor het beheren van vooroordelen in AI systemen ontwikkeld. Daarnaast is er onlangs een Nederlandse Technische Afspraak over profileringsalgoritmes gepubliceerd. Het College voor de Rechten van de Mens zal aanvullend op deze technische standaarden uitleggen waarom kwantitatieve methodes niet voldoende zijn voor het opsporen van discriminatie.
Door: Nelleke Groen (Data & AI- expert bij het Rijks ICT Gilde) en Ruth Koole (Senior beleidsadviseur AI en Mensenrechten bij het College voor de Rechten van de Mens)
Is je gemeente voorbereid als er 100 keer zo veel bezwaren en verzoeken binnenkomen?
AI creëert een nieuw knelpunt in het werk van de gemeente. Met behulp van toegankelijke en krachtige AI middelen, kan een burger in een handomdraai honderden juridisch doorwrochte open overheid verzoeken, ingewikkelde klachten, en gedetailleerde bezwaarschriften indienen. Deze praktijk, ook wel ‘flooding’ of overspoeling genoemd, wordt steeds populairder, en dreigt het functioneren van overheidsorganen onder druk te zetten. Tegelijkertijd is AI een democratische kracht. Burgers vinden sneller informatie, en kunnen effectiever gebruik maken van hun rechten.
Hoe moeten we met dit spanningsveld omgaan? Die vraag staat centraal in deze workshop.
De workshop gaat in op het fenomeen flooding in Nederland. Komt het voor? Hoe werkt het? Waar ligt de grens tussen democratische participatie en misbruik? En hoe kunnen we het contact tussen burger en overheid verbeteren om met deze praktijk om te gaan?
Door: Marissa Hoekstra en Annelieke van de Berg (beiden onderzoekers bij TNO) en Eva de Valk (beleidsadviseur digitalisering bij De Nationale Ombudsman)