Herziening van de Grondwet

Het Parlement werkt aan een herziening van de Nederlandse Grondwet. Hiervoor geldt een andere wetgevingsprocedure dan bij wijziging van gewone wetten.

Herziening Grondwet

Er ligt een aantal voorstellen om de Grondwet te herzien. Onder andere over: 

  • een bindend referendum op alle bestuurlijke niveaus;
  • het uit de Grondwet halen van de aanstelling van burgemeesters en commissarissen van de Koning;
  • de modernisering van het briefgeheim, telefoongeheim en telegraafgeheim: ook elektronische post telt mee;
  • het recht op een eerlijk proces en toegang tot de rechter opnemen in de Grondwet;
  • de algemene bepaling dat Nederland een democratische rechtsstaat is, als eerste zin in de Grondwet.

Verzwaarde herzieningsprocedure Grondwet

Voor een grondwetswijziging moet een extra zware procedure worden doorlopen: het parlement moet er 2 keer een beslissing over nemen. Dit wordt ook wel de 1e en 2e ‘lezing’ genoemd. Reden voor die verzwaarde herzieningsprocedure is dat de Grondwet de belangrijkste uitgangspunten van ons staatsbestel bevat.

Huidige herzieningsprocedure Grondwet

Een grondwetswijziging doorloopt 7 stappen:

  1. De regering of 1 of meer leden van de Tweede Kamer dienen een voorstel tot grondwetswijziging in.
  2. De Tweede en Eerste Kamer nemen dit wetsvoorstel in 1e lezing aan met een gewone meerderheid. Dit heet ook wel de ‘overwegingswet’ of de ‘verklaringswet’.
  3. De Tweede Kamer wordt ontbonden en er worden verkiezingen gehouden. Hierdoor kunnen kiezers zich over de wijzigingen uitspreken.
  4. Het in 1e lezing aangenomen voorstel indienen bij de nieuwe Tweede Kamer.
  5. De Tweede en Eerste Kamer nemen het wetsvoorstel in 2e lezing aan met een 2/3 meerderheid.
  6. Het ondertekenen van het wetsvoorstel door de koning en 1 of meer ministers of staatssecretarissen.
  7. Publicatie van de wijziging in het Staatsblad. De wijziging treedt daarna direct in werking.

In de Notitie herzieningsprocedure van de Grondwet vindt u informatie over de voorgeschiedenis van de herziening van de Grondwet.

Grondwetswijzigingen in behandeling

De nieuw gekozen Tweede Kamer gaat een besluit nemen over onderstaande grondwetswijzigingen.

Briefgeheim ook voor e-mail en sociale media
Het briefgeheim gaat gelden voor alle telecommunicatie, bijvoorbeeld e-mail, chats en andere digitale berichten. Politie en overheid mogen alleen met toestemming van de rechter telecommunicatie lezen. Als de nationale veiligheid in het geding is, kan de minister toestemming geven.

De huidige Grondwet verbiedt alleen het openen van brieven en telegrammen die voor een ander bedoeld zijn. Of het meeluisteren met telefoongesprekken van anderen zonder hun toestemming. Meer informatie over dit voorstel vindt u op denederlandsegrondwet.nl.

Toevoeging algemene bepaling aan de Grondwet
Er komt een inleidend artikel in de Grondwet, in een ongenummerd artikel vóór artikel 1. Zo’n artikel heet een algemene bepaling. Hierin staat dat de Grondwet de grondrechten en de democratische rechtsstaat waarborgt. Doel ervan is om de contouren aan te geven voor het lezen en begrijpen van de Grondwet. Meer informatie over dit voorstel vindt u op denederlandsegrondwet.nl.

Recht op een eerlijk proces komt in de Grondwet
Het recht op een eerlijk proces komt expliciet in de Grondwet. Dit gebeurt door aan Artikel 17 van de Grondwet de volgende zin toe te voegen: ‘Ieder heeft bij het vaststellen van zijn rechten en verplichtingen of bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging recht op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn van een onafhankelijke en onpartijdige rechter.’

Het recht op een eerlijk proces staat nu niet expliciet in de Grondwet. Wel staan er verdeeld door de Grondwet regels die het recht op een eerlijk proces garanderen. Meer informatie over dit voorstel vindt u op denederlandsegrondwet.nl.

Verbod van discriminatie op grond van handicap en seksuele gerichtheid
Discriminatie op grond van een handicap of seksuele gerichtheid wordt opgenomen in Artikel 1 van de Grondwet. Discriminatie op grond van handicap of seksuele gerichtheid is al verboden, maar wordt nog niet genoemd in de Grondwet. Meer informatie over dit voorstel vindt u op denederlandsegrondwet.nl.

Nederlanders in het buitenland krijgen kiesrecht voor de Eerste Kamer
Nederlanders die in het buitenland wonen krijgen invloed op wie er in de Eerste Kamer komen. Nu stemmen zij nog alleen voor de Tweede Kamer en het Europees Parlement. En niet voor de Provinciale Staten en kiescolleges in Caribisch Nederland, die nu samen de Eerste Kamer samenstellen. Daarom komt er een nieuw kiescollege. Nederlanders die in het buitenland wonen stellen dit kiescollege samen door te stemmen. De gekozen leden van dat kiescollege doen vervolgens mee aan de verkiezingen van de Eerste Kamer. Meer informatie over dit voorstel vindt u op denederlandsegrondwet.nl.

Wijzigingen Grondwet in stemming in opeenvolgende samenstelling Tweede Kamer
Wijzigingen van de Grondwet moet voortaan door 2 opeenvolgende samenstellingen van de Tweede Kamer worden goedgekeurd. Als na verkiezingen de nieuwe Tweede Kamer er niet over stemt, dan vervalt het voorstel automatisch. Dit moet voorkomen dat wijzigingen van de Grondwet lang blijven liggen, omdat een nieuwe parlement het doorschuift naar zijn opvolgers.  

Volgens de Grondwet moeten de Eerste en de Tweede Kamer 2 keer instemmen met een grondwetswijziging. Dit heet de 1e en 2e lezing. De 2e lezing moet altijd door een nieuw gekozen Tweede Kamer worden behandeld. Tot nu toe konden voorstellen in de 2e lezing over een Kamerperiode worden heen getild. Bijvoorbeeld om te wachten tot er meer politieke steun is voor het voorstel. Meer informatie over dit voorstel vindt u op denederlandsegrondwet.nl.

Additionele artikelen geschrapt
Twee additionele artikelen die nu in de Grondwet staan, worden geschrapt. Dat kan omdat hierover nu in de Kieswet regels zijn opgenomen. Sommige wijzigingen van de Grondwet kunnen niet meteen in werking treden. Bijvoorbeeld omdat er nog gedetailleerde regels moeten komen over de uitwerking ervan. Daarom zijn er bij dit soort wijzigingen van de Grondwet ‘additionele artikelen’. Als de uitwerking klaar is, zijn deze additionele artikelen overbodig. Het schrappen van dit soort artikelen heeft geen consequenties voor burgers.

Het ene additionele artikel kwam in de Grondwet toen daarin een bepaling kwam over de tijdelijke vervanging van zieke of zwangere Kamerleden. Het andere artikel kwam in de Grondwet na het besluit dat mensen die onder curatele zijn gesteld ook kunnen meedoen aan verkiezingen. Door de uitwerking van deze artikelen in de Kieswet, zijn ze nu overbodig. 

Kiezers kunnen aangenomen wetsvoorstellen verwerpen
Kiezers kunnen wetsvoorstellen die door de Eerste en Tweede Kamer zijn aangenomen achteraf corrigeren in een referendum. De uitslag van dat referendum is bindend.

Kiezers kunnen geen referendum starten over wetsvoorstellen over het Koninklijk Huis, de Grondwet, begrotingen, belastingen en internationale verdragen.

Hoeveel kiezers nodig zijn om een referendum aan te vragen komt niet in de Grondwet te staan. Dat wordt vastgelegd in een gewone wet. In de Grondwet komt wel te staan hoeveel kiezers in het referendum tegen moeten stemmen om een wetsvoorstel te verwerpen. Het aantal tegenstemmers moet minstens even hoog zijn als de helft van het aantal uitgebrachte stemmen bij de laatste verkiezingen van de Tweede Kamer. Meer informatie over dit voorstel vindt u op denederlandsegrondwet.nl.