Met een persoonsgebonden budget (pgb) kan iemand zelf zorg of ondersteuning regelen. Met het pgb wil de Rijksoverheid eigen regie en keuzevrijheid mogelijk maken in de zorg.
Zorg zelf inkopen met pgb
Het pgb is een bedrag waarmee iemand zelf zorg of ondersteuning regelt. Mensen met een pgb bepalen zelf waar, wanneer en van wie zij de zorg krijgen. Dit is anders dan wanneer de gemeente of een zorgkantoor de zorg inkoopt en regelt: dat heet zorg in natura.
Lees meer over de verschillen tussen een pgb en zorg in natura.
Pgb voor mensen die zorg zelf willen en kunnen regelen
Een persoon die zorg en ondersteuning nodig heeft, kan mogelijk een pgb krijgen. Die persoon moet dan wel eerst bepalen welke zorg en ondersteuning die nodig heeft. Een cliëntondersteuner kan helpen om de juiste zorg te regelen.
De persoon die een pgb krijgt, heet een budgethouder. Een budgethouder moet zelf een pgb kunnen beheren of dit kunnen leren. Een vertegenwoordiger, bijvoorbeeld een familielid, kan dat ook voor de budgethouder doen. Lees wat iemand moet kunnen en doen om een pgb te beheren.
Soorten zorg met pgb zijn vastgelegd in 4 wetten
Het pgb is vastgelegd in 4 wetten. Onder welke wet iemand met een pgb valt, hangt af van het soort zorg dat nodig is:
De Jeugdwet
Deze wet regelt bijna alle zorg en ondersteuning voor kinderen en jongeren onder de 18 jaar. Voorbeelden van pgb-zorg vanuit de Jeugdwet zijn begeleiding, dagbesteding en logeeropvang.
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
De Wmo regelt dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Ook regelt de wet dat volwassenen met een beperking mee kunnen doen in de samenleving.
Voorbeelden van pgb-zorg vanuit de Wmo zijn begeleiding in het dagelijks leven en huishoudelijke hulp.
Zorgverzekeringswet (Zvw)
Het Zvw-pgb is er voor kinderen en volwassenen die langer dan een jaar verpleging of verzorging nodig hebben. Ook is het Zvw-pgb voor palliatieve terminale zorg. Palliatieve terminale zorg is zorg voor mensen die niet meer beter worden en in de laatste fase van hun leven zijn.
Wet langdurige zorg (Wlz)
De Wlz is er voor mensen met een chronische ziekte of beperking die blijvend toezicht of zorg nodig hebben. Met een Wlz-pgb kunnen zij langdurige, intensieve zorg inkopen. Voorbeelden van Wlz-zorg zijn: persoonlijke verzorging, verpleging en dagbesteding.
Verbeteringen pgb
De Rijksoverheid werkt samen met andere organisaties om het pgb te verbeteren. Bijvoorbeeld met Per Saldo (landelijke vereniging van mensen met een pgb), de Sociale Verzekeringsbank (SVB), en de Branchevereniging Kleinschalige Zorg (BVKZ). En met gemeenten, zorgkantoren en zorgverzekeraars.
Zij hebben de volgende veranderingen al doorgevoerd:
Sinds 1 januari 2025 bestaat er een pgb op maat voor mensen binnen de Wlz. Het zorgkantoor kijkt mee met de budgethouder naar de zorgvraag. En naar welk budget daarbij past.
Budgethouders die niet pgb-vaardig zijn, kunnen een vertegenwoordiger kiezen die hun pgb beheert. Of de rechter wijst iemand aan.
De uitzonderingsregels die eerder voor de Wlz golden, zijn vervallen. Daardoor is het sinds 1 juli 2024 niet meer mogelijk om binnen de Wlz een ‘gewaarborgde hulp’ als vertegenwoordiger te kiezen. Hoe de vertegenwoordiging bij een pgb in de Wlz werkt, staat op de website Regelhulp.
Hoeveel zorgverleners vanuit een pgb betaald krijgen, kan per gemeente verschillen. Zorgverleners moeten wel voldoende worden betaald voor hun werk. Daarom is er voor gemeenten een handreiking voor pgb-tarieven gemaakt.
In 10 gemeenten is een proef gestart met pgb-trainingen. Voor mensen die voor een pgb willen kiezen en voor de pgb-adviseurs bij die gemeenten. Per Saldo geeft deze trainingen in opdracht van het Rijk.
Mensen die jarenlang dezelfde zorg nodig hebben, krijgen vaker een pgb voor langere tijd. Dit heet ook wel een verlengde toekenningsbeschikking. Dat scheelt administratie bij budgethouders, maar ook bij bijvoorbeeld het zorgkantoor, de gemeente of de zorgverzekeraar.
Zo zijn veel gemeenten binnen de Wmo al bezig met het afgeven van pgb’s voor langere tijd. En ook binnen de Zvw is het mogelijk om een pgb voor 5 jaar te krijgen.
Budgethouders kunnen hun pgb ook gebruiken voor een wooninitiatief of ouderinitiatief. Een wooninitiatief is een woonplek waar bewoners zorg ontvangen. En zij regelen die zorg samen door hun pgb’s bij elkaar te leggen. Bij een ouderinitiatief regelen ouders de woonplek voor hun kinderen die zorg nodig hebben.
De overheid wil dat budgethouders of ouders ook in die woonsituaties zelf beslissen over de zorg. Op de website gesprekeigenregie.nl staat hoe zij ook op deze zorgplekken eigen regie kunnen houden.
Een budgethouder moet een pgb kunnen beheren of dit kunnen leren. Mensen die een pgb willen, kunnen met een checklist van 10 punten bekijken of een pgb bij hen past.
Op het PGB Portaal kunnen budgethouders, vertegenwoordigers en zorgverleners snel, makkelijk, overzichtelijk en veilig hun pgb-administratie doen. Alle zorgkantoren (voor de Wlz) werken er al mee en ook enkele gemeenten (voor de Wmo en de Jeugdwet). De andere gemeenten volgen later.
Plannen voor een makkelijker pgb
De regels rond het pgb zijn voor veel mensen moeilijk:
- Budgethouders weten bijvoorbeeld niet altijd hoe zij de juiste zorg en ondersteuning kunnen regelen. En waar zij hulp kunnen krijgen daarbij.
- Ook is een budgethouder werkgever of opdrachtgever van een zorgverlener. Daar komen veel rechten en plichten bij kijken. Dat kan voor lastige keuzes zorgen.
Het kabinet onderzoekt hoe het regelen van het pgb voor budgethouders makkelijker kan.