Maatregelen tegen overstromingen

Door stijging van de zeespiegel en extremer weer wordt de kans op overstromingen en wateroverlast in Nederland groter. In het Deltaprogramma staan plannen om Nederland te beschermen tegen de gevolgen van deze klimaatveranderingen. Onderdeel hiervan zijn de veiligheidsnormen voor dijken, dammen en duinen uit de Omgevingswet.

Oorzaken overstromingen en wateroverlast

De kans op overstromingen en wateroverlast neemt toe door meerdere oorzaken:

  • De zeespiegel stijgt en het klimaat verandert door opwarming van de aarde. Klimaatverandering veroorzaakt extreme regenbuien en langdurige natte periodes.
  • Door bodemdaling groeit het niveauverschil tussen de zee en de bodem. Veengronden zakken in. Hierdoor kost het veel meer moeite om een teveel aan regenwater weg te pompen. Het gevolg is dat het grondwater op sommige plaatsen hoger komt te staan.
  • Verstedelijking zorgt voor meer bebouwing en bestrating. Hierdoor is er minder grond beschikbaar waardoor water weg kan zakken. Overtollig water kan niet meer wegstromen door rioleringen en gemalen.

Dijken, duinen en dammen beschermen Nederland

Waterkeringen, zoals dijken, duinen en dammen, beschermen ongeveer 60% van Nederland tegen overstromingen. In dit overstroombare gebied wonen zo'n 9 miljoen mensen. Dit aantal neemt toe. Ook is de economische waarde in deze gebieden gestegen. Er wordt 70% van het bruto nationaal product verdiend. Om een watersnoodramp vóór te zijn, worden verschillende maatregelen genomen.

Maatregelen tegen overstromingen

  • Nieuwe eisen voor dijken, dammen en duinen

    Sinds 2017 gelden er nieuwe veiligheidsnormen voor dijken, dammen en duinen. De oude veiligheidsnormen komen uit de jaren ’60. Ondertussen is er meer kennis over waterveiligheid. Bijvoorbeeld dat water niet alleen over de dijk kan stromen, maar ook onder een dijk door. Daarom gelden er in Nederland nieuwe veiligheidseisen. Tot en met 2050 hebben de waterschappen en Rijkswaterstaat de tijd om de dijken en duinen te versterken. Dan is iedereen in Nederland minimaal even goed beschermd tegen overstromingen. Gebieden waar veel slachtoffers kunnen vallen of waar de economische schade groot zou zijn worden extra beschermd. Bijvoorbeeld de kerncentrale in Borssele. In de deltabeslissing Waterveiligheid van het Deltaprogramma staan de nieuwe normen voor de waterveiligheid beschreven.

  • Beoordeling en aanpak waterkeringen

    Waterkeringen worden tenminste eens in de 12 jaar beoordeeld door waterschappen en Rijkswaterstaat.  Dat gebeurt door toepassing van  het Wettelijk Beoordelingsinstrumentarium (WBI). Hierin staan regels voor de beoordeling van de waterkeringen. De eerste beoordelingsronde waarbij het nieuwe WBI wordt toegepast is op 1 januari 2017 gestart. De minister van IenW rapporteert in 2023 aan de Tweede en de Eerste Kamer over de veiligheid van de waterkeringen.

  • Hoogwaterbeschermingsprogramma

    In het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) voeren waterschappen en Rijkswaterstaat dijkversterkingen uit. Dit doen zij om ervoor te zorgen dat de inwoners van Nederland droge voeten houden. Het Hoogwaterbeschermingsprogramma is onderdeel van het Deltaprogramma.
  • Overtollig water vasthouden of afvoeren

    De overheid reserveert ruimte in Nederland om overtollig water vast te houden. Bijvoorbeeld in parken, recreatiegebieden, natuurgebieden of groenvoorzieningen. Ook kan water terecht in zogenaamde retentiegebieden. Deze gebieden zijn speciaal bedoeld voor opvang van water. De overheid wijst ook polders aan om water in op te vangen.

  • Deltaprogramma

    Met het Deltaprogramma beschermt de overheid Nederland nu en in de toekomst tegen overstromingen. Ook zorgen plannen uit dit programma voor voldoende zoetwater. In het Deltaprogramma wordt onder andere het Nationaal Waterplan uitgewerkt. Dit plan beschrijft de richting van het nationale waterbeleid in de periode 2016-2021. Met een vooruitblik richting 2050. De Deltacommissaris zorgt ervoor dat het Deltaprogramma jaarlijks wordt bijgewerkt en wordt uitgevoerd.

  • Beleidstafel wateroverlast en hoogwater
    In juli 2021 viel in Zuid-Limburg in korte tijd extreem veel regen. Rivieren en beken liepen over, de uiterwaarden en lage gebieden waren overvol. Dat was de reden dat de minister van Infrastructuur en Waterstaat de beleidstafel wateroverlast en hoogwater heeft ingericht.
    De beleidstafel wateroverlast en hoogwater geeft advies om Nederland beter te gaan beschermen tegen de gevolgen van extreem weer. Met name tegen wateroverlast en hoogwater. De minister stuurde op 11 maart 2022 het eerste advies van de beleidstafel naar de Tweede Kamer
     

    De aanbevelingen zijn:

  1. Zorg dat burgers, bedrijven en overheden weten wat de gevolgen zijn van een veranderend klimaat. En wat ze kunnen doen bij hoogwater en wateroverlast.
  2. Houd de (verwachte) neerslag en het waterpeil van rivieren in de gaten. En informeer betrokkenen op een handige manier en op tijd als hoogwater wordt verwacht.
  3. Beheer en onderhoud van bijvoorbeeld dijken en bruggen gebeurt vaak in de zomer, omdat het water dan lager staat. Houd er echter rekening mee dat ook in de zomer hoogwater kan voorkomen. Informeer betrokkenen over groot onderhoud.
  4. Ga door met maatregelen om hoogwater beter op te kunnen vangen. Zoals verbreding van rivieren, beken en sloten.
  5. Houd bij de inrichting van steden, dorpen en het platteland rekening met wateroverlast. Zorg dat het water opgevangen wordt, de grond in kan of kan wegstromen.
  6. Werk samen met andere landen waar de Maas en de Rijn doorheen stromen.

Om beter om te gaan met klimaatextremen is het belangrijk bij de inrichting van Nederland meer rekening te houden met water en bodem. De Beleidstafel Wateroverlast en Hoogwater legt verbanden tussen de aanpak van wateroverlast met andere problemen, zoals de aanpak van droogte, hitte, biodiversiteit en stikstof.

Lees de publiekssamenvatting van het advies.

Europese afspraken tegen overstromingen

De Europese Unie (EU) bepaalt het Europese beleid op het gebied van overstromingsrisico's (in het Engels). Het ene land mag niet in de problemen komen door maatregelen van het andere land. Daarom moeten EU-landen met elkaar samenwerken. En ze moeten hun beleid op elkaar afstemmen. De beleidsregels staan in de EU-richtlijn Overstromingsrisico's. Deze richtlijn is een onderdeel van de Waterwet.

Ook zijn de EU-landen verplicht om kaarten te hebben die de overstromingsrisico’s aangeven. De Nederlandse kaarten met overstromingsrisico's staan op de website Risicokaart.