De bevroren oorlog: Nederlandse inzet voor stabiliteit op het Koreaanse schiereiland
Ministeries
Een wapenstilstand werd in 1953 getekend, maar een officieel vredesverdrag kwam er niet. De spanningen tussen Noord- en Zuid-Korea zijn daarom nog altijd voelbaar.
In dit artikel vertelt Peter van der Vliet, de Nederlandse ambassadeur in Seoul, over de situatie in Noord- en Zuid-Korea, welke rol Nederland speelt en waarom dit belangrijk is voor onze veiligheid en economie.
De Koreaanse oorlog
In 1950 viel Noord-Korea Zuid-Korea binnen en begon de Koreaanse oorlog. Drie jaar lang werd er hevig gevochten, met miljoenen doden tot gevolg. Noord-Korea werd bijgestaan door Rusland en China. Zuid-Korea kreeg hulp van een missie onder leiding van de Verenigde Naties (VN), waaraan ook zo’n vijfduizend Nederlandse militairen deelnamen. 122 van hen sneuvelden en drie raakten vermist. In 1953 eindigde de oorlog met een wapenstilstand, maar een officieel vredesverdrag werd nooit getekend.
Sindsdien worden Noord- en Zuid-Korea gescheiden door een gedemilitariseerde zone (DMZ): een strook land van ongeveer 4 kilometer breed langs de bestandslijn, waar het verboden is om militaire activiteiten uit te voeren. ‘Het is eigenlijk een bevroren oorlog. Al meer dan 70 jaar dient deze zone als buffer tussen de twee landen’, zegt Van der Vliet. ‘Het is ook een interessante casus voor andere conflicten, zoals de Russische oorlog tegen Oekraïne, want hoe ziet een wapenstilstand eruit en welke veiligheidsgaranties zijn nodig?’
Tot op de dag van vandaag staan aan beide kanten van de grens militairen klaar om direct in actie te komen. De afgelopen jaren vonden er ook regelmatig provocaties plaats. ‘Noord-Korea stuurde bijvoorbeeld afvalballonnen over de grens, voerde rakettesten uit en maakte herrie met enorme speakers die op Zuid-Korea gericht waren. Zuid-Korea zag zich dan weer genoodzaakt te reageren, waardoor een soort actie-reactie dynamiek ontstond.’
Meer weten over de Nederlandse militairen in de Korea Oorlog? Lees ook: Historische context | Nederlands Instituut voor Militaire Historie.
Smokkelen van USB-sticks en cd’s
Door een gebrek aan betrouwbare informatie weten we maar weinig over het dagelijks leven in Noord-Korea. ‘Het regime doet er alles aan om het land gesloten te houden’, legt de ambassadeur uit. Volgens VN-rapporten heeft de bevolking te maken met zware repressie en grootschalige mensenrechtenschendingen.
De Noord-Koreaanse bevolking is bijna volledig afgesloten van de buitenwereld. Zo is er nauwelijks toegang tot internet en controleert de overheid vrijwel alle informatie. ‘Zo krijgt de bevolking niet mee wat er in de rest van de wereld speelt en hoe snel de ontwikkelingen daar gaan, want dat zou het regime in de problemen kunnen brengen.’
Muziek, films en series uit Zuid-Korea zijn ook streng verboden. In het grootste geheim worden er toch cd’s en USB-sticks de grens over gesmokkeld, vertelde een Noord-Koreaanse vluchteling aan de ambassadeur. ‘Films en series bekijk je alleen in het grootste geheim, want als je wordt gepakt, kan dat vreselijke gevolgen hebben.’
‘Zuid-Koreanen gaan eropuit, kopen dure kleding en hebben plezier. Tegelijkertijd is er een dienstplicht en is het grote en sterke leger altijd alert en paraat.’
Stormachtige ontwikkeling
Via deze films en series vangt de Noord-Koreaanse bevolking een glimp op van het moderne leven in hun buurland. ‘Zuid-Korea heeft een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt’, vertelt Van der Vliet. ‘Het is nu de 12e economie van de wereld, met een grote chipsector en auto-industrie en een leidende positie in geavanceerde scheepsbouw. Ook Zuid-Koreaanse cultuur en producten, zoals K-Pop en K-beauty, zijn wereldwijd razend populair.’
Hoewel het dagelijks leven in Zuid-Korea gewoon doorgaat, hangt de dreiging van een conflict met Noord-Korea als een constante wolk boven het land. ‘Dat klinkt tegenstrijdig’, weet de ambassadeur. ‘Zuid-Koreanen gaan eropuit, kopen dure kleding en hebben plezier. Tegelijkertijd is er een dienstplicht en is het grote en sterke leger altijd alert en paraat.’
Samenwerking met Rusland
Ondanks de aanhoudende militaire opbouw van Noord-Korea, denkt de ambassadeur niet dat Pyongyang uit is op een veroveringsoorlog tegen Zuid-Korea. ‘Dat zou hoogstwaarschijnlijk het einde van het Noord-Koreaanse regime betekenen’, legt hij uit. Een grote zorg is wel dat provocaties onbewust escaleren. ‘Dan dreigt een gevaarlijk spel, waarin beide partijen niets te winnen hebben. Terwijl Noord-Korea kernwapens heeft.’
Een andere zorg is de militaire samenwerking tussen Noord-Korea en Rusland. ‘Met de hulp van Noord-Korea kan Rusland de oorlog tegen Oekraïne langer volhouden, doordat ze bijvoorbeeld extra munitie, raketten en zelfs manschappen leveren’, zegt Van der Vliet. ‘De gevolgen merken we direct in Europa: het raakt de veiligheid van Oekraïne, onze eigen veiligheid en de stabiliteit van de internationale rechtsorde.’
‘De wereld is niet op te delen in geïsoleerde regio’s. Wat er in Korea gebeurt, voelen we dus ook in Europa.’
Wat doet Nederland om verdere escalatie tussen Noord- en Zuid-Korea te voorkomen?
Een groter conflict tussen Noord- en Zuid-Korea zou ook voor Nederland gevolgen hebben. Denk bijvoorbeeld aan verstoringen in de wereldhandel en vaarroutes die niet toegankelijk zijn. ‘De gevolgen hiervan merkt het bedrijfsleven, maar ook de consument, bijvoorbeeld door verstoringen in leveringen van producten zoals voedsel, smartphones en auto’s. De wereld is niet op te delen in geïsoleerde regio’s. Wat er in Korea gebeurt, voelen we dus ook in Europa.’
Nederland zet zich in om stabiliteit op het Koreaanse schiereiland te bewaken en steunt Zuid-Korea. Dat doet Nederland bijvoorbeeld via:
- Het United Nations Command
Het United Nations Command (UNC) is het VN-commando dat Zuid-Korea heeft geholpen tijdens de Korea-oorlog en sinds 1953 toeziet op naleving van de wapenstilstand in en rond de DMZ. ‘Nederland neemt sinds de oprichting van het UNC in 1950 deel en doet dat nog steeds, op dit moment met de detachering van enkele militairen’, zegt Van der Vliet. ‘Zo blijven we betrokken bij de veiligheid van het schiereiland. Ook heeft het een symbolische waarde: we laten zien dat we solidair zijn met Zuid-Korea, als partner en bondgenoot.’
- Controle op sancties tegen Noord-Korea
Noord-Korea is een van de zwaarst gesanctioneerde landen ter wereld. Zo gelden er VN-sancties op Noord-Koreaanse producten en zijn Noord-Koreaanse banken grotendeels afgesloten van het internationale betaalverkeer. Nederland is medeoprichter van het Multilateral Sanctions Monitoring Team (MSMT). Dit internationale team onderzoekt en rapporteert over schendingen van VN-sancties tegen Noord-Korea.
- Diplomatieke druk
Samen met partners uit de Europese Unie en VN zet Nederland in op diplomatieke druk. Zo onderschrijft Nederland verklaringen die oproepen tot duurzame vrede en spreekt Nederland zich uit tegen mensenrechtenschendingen.
Brede samenwerking met Zuid-Korea
Zuid-Korea is een belangrijke partner voor Nederland in de Indo-Pacific, en omgekeerd. Van der Vliet: ‘Sinds 2022 hebben Nederland en Zuid-Korea een strategisch partnerschap, met samenwerking op het gebied van handel, defensie, politiek en veiligheid. Afgelopen maand vond de eerste zogeheten 2+2 bijeenkomst plaats met de ministers van Buitenlandse Zaken en Handel van beide landen. Dat ging onder andere over economische veiligheid, samenwerking in de chipsector, AI en cyberveiligheid.’
Meer uit de serie Vergeten conflicten
In deze serie lees je over conflicten die vaak minder in het nieuws verschijnen. En waarom het belangrijk is mensen in oorlogsgebieden te steunen. Ook voor een stabielere wereld en een veiliger Nederland. Lees ook:
- Oorlog en hongersnood Soedan: het belang van internationale steun.
- Hoe Nederland bijdraagt aan stabiliteit in Jemen.