Kunststofafval in zee (plastic soep)

Zwerfvuil in zee bestaat voor een belangrijk deel uit kunststofafval. Kunststofafval in zee heet ook wel plastic soep. De overheid wil al het zwerfvuil in zee aanpakken. Dus ook het kunststofafval in zee.

Bronnen van zwerfvuil in zee

Strandafvalonderzoek is 1 van de manieren om erachter te komen waar het afval in zee vandaan komt. Van het strandafval in Nederland komt 44% van de scheepvaart en visserij. 30% komt vooral door strandtoerisme. Van de overige 26% is de herkomst onbekend of niet duidelijk. 75% van het strandafval is kunststof.

Risico’s kunststofafval in zee

Kunststofafval in zee vormt op de volgende manieren een risico voor de natuur, mensen en dieren:

  • Kunststof blijft lang in het zeemilieu aanwezig. Dat komt doordat de natuur kunststoffen heel moeilijk afbreekt. Verder blijkt dat verontreinigende stoffen in het water zich relatief goed hechten aan kunststofafval.
  • Zeevogels, vissen en andere zeedieren kunnen verhongeren als zij kunststofafval inslikken. Dit gebeurt als de magen van de dieren verstopt raken door het afval.
  • Dieren kunnen verstrikt raken in grotere stukken afval en stikken. Dit gebeurt bijvoorbeeld in losgeslagen netten.
  • Losgeslagen netten komen soms terecht in schroeven van vissers- en recreatieboten.
  • Zwerfvuil kan visvangst verontreinigen. Dit kan schadelijk zijn voor de gezondheid. Daarom mag verontreinigde vis niet worden verkocht.
  • Afval uit zee komt ook op het strand terecht. Stranden schoonmaken is duur en ook schrikt zwerfvuil op het strand toeristen af.

Maatregelen verminderen zeeafval

Het kabinet spant zich in om het zwerfvuil op zee verder terug te dringen. Zowel nationaal als internationaal. 

De Europese Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM) verplicht landen een mariene strategie vast te stellen. Met een Programma van Maatregelen wordt zwerfvuil aangepakt door:

  • een pakket preventieve maatregelen via Green Deals met de visserij-, scheepvaart- en strandsectoren;
  • maatregelen binnen stroomgebieden;
  • educatie en bewustwording op scholen en specifiek op ballonnen en microplastics in cosmetica.

De overheid neemt verschillende maatregelen om plastic en kunststof terug te dringen:

  • Sinds 1 januari 2016 geldt voor winkeliers een verbod op het gratis weggeven van plastic tassen.
  • Met producenten is afgesproken dat zij bij het ontwerp van hun producten al rekening houden met het voorkomen van kunststofafval.
  • Eind 2020 moet het zwerfafval 70% tot 90% minder plastic flesjes bevatten en moet 90% van de kleine flessen hergebruikt worden. Daarover maakte de overheid afspraken met de verpakkingsindustrie. Worden die doelen niet gehaald, dan beslist het kabinet in het najaar 2020 over de invoering van statiegeld op plastic flesjes.
  • Er mag vanaf 2019 minder plastic zitten in grond en baggerspecie (grond die wordt afgegraven voor de aanleg van wegen en dijken en het ondieper maken van plassen). Plastic moet uit de grond en baggerspecie worden verwijderd. De Regeling bodemkwaliteit is daarop aangepast.
  • Het zwerfvuil op zee komt voor een deel via zwerfafval uit de rivieren. De Rijksoverheid stelt geld beschikbaar voor projecten die de afvalstromen in rivieren gaan stoppen. Dit is onderdeel van de bredere aanpak om plastic zwerfafval tegen te gaan.
  • Nederland ondersteunt de voorstellen van de Europese Commissie om per 2021 te stoppen met plastic wegwerpartikelen. Dit betekent het einde van bijvoorbeeld plastic bordjes, rietjes, roer- en wattenstaafjes voor eenmalig gebruik.
  • Met het Plastic Pact gaat Nederland nog verder om meer te doen met minder plastic. De minister van Infrastructuur en Waterstaat sloot het Plastic Pact met levensmiddelenbedrijven, supermarkten, festivals, cateraars, producenten, verpakkers en milieuorganisaties. Zij hebben als doel dat in 2025:
    • plastic producten en verpakkingen gemaakt zijn van 100% recyclebaar plastic.
    • we 20% minder plastic gebruiken dan in 2017.
    • minimaal 70% van alle eenmalige plastic producten en verpakkingen wordt gerecycled zonder verlies van kwaliteit.
    • alle eenmalig te gebruiken plastic spullen bestaan uit minimaal 35%  gerecycled plastic.

Microplastics

Een aparte categorie kunststofafval zijn de microplastics. Microplastics zijn hele kleine stukjes kunststof (minder dan 5 millimeter doorsnee). Microplastics ontstaan door de afbraak van grotere stukken plastic afval. Maar ook door slijtage van bijvoorbeeld autobanden, visnetten of slijtage van kleding. Ook worden stukjes microplastics toegevoegd aan producten zoals tandpasta en scrubs. Deze producten kunnen via het afvalwater in het buitenwater terecht komen.

Er is nog weinig bekend over de gevaren van microplastics in zee en in de voedselketen. Wel is duidelijk dat zeedieren microplastics opnemen, bijvoorbeeld via hun eten. Daarom lopen meerdere onderzoeken naar de aanwezigheid van (micro)plastics, de verspreiding in het milieu, de effecten op organismen en de gevolgen voor de voedselketen.

Aanpak microplastics

De Rijksoverheid wil het gebruik van microplastics terugdringen. Dit gebeurt via het beleidsprogramma microplastics.

Daarnaast informeert de overheid autobezitters over het belang van de juiste bandenspanning en het kiezen van de beste band. Hierdoor ontstaan er minder microplastics door de slijtage van autobanden. 

Om beter inzicht te krijgen hoeveel microplastics er in rivieren zit en of de maatregelen effect hebben wordt een monitoringsysteem ontwikkeld.

Nederland zet zich in voor een Europees verbod op microplastics in cosmetica en schoonmaakmiddelen. 

De cosmeticabranche neemt haar eigen verantwoordelijkheid. Bedrijven zijn bijvoorbeeld al bezig alternatieven te zoeken voor microplastics in cosmeticaproducten.