Communicatiebeleid van de overheid

Binnen de Rijksoverheid zijn afspraken gemaakt die ervoor zorgen dat alle ministeries volgens dezelfde hoofdregels communiceren.

Recht op informatie en communicatie

Burgers hebben recht op informatie van de overheid. Het actief openbaarmaken van informatie is dan ook een van de belangrijkste taken van de overheidscommunicatie. Het recht op informatie ligt vast in de Grondwet en de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob).

Ook hebben burgers recht op communicatie met de overheid. Zij kunnen bijvoorbeeld informatie vragen, meedenken, hun mening geven of een klacht uiten. Het is belangrijk dat burgers de overheid hiervoor makkelijk kunnen benaderen. Dit betekent dat de overheid informatie geeft over de werking van de overheid. En nieuw beleid aankondigt en uitlegt, en burgers betrekt in verschillende fasen van de totstandkoming van beleid.

Een paar voorbeelden van communicatie door en met de Rijksoverheid:

  • Via publiekscampagnes op radio, televisie en internet wordt de burger geïnformeerd over het beleid van de overheid.
  • In de wekelijkse persconferentie licht de minister-president toe wat de ministerraad heeft besloten.
  • Informatie Rijksoverheid, het informatieloket voor burgers met vragen aan de overheid, beantwoorde in 2017 322.000 vragen. De website www.rijksoverheid.nl heeft elk jaar miljoenen bezoekers. In 2017 waren er 37,9 miljoen unieke bezoekers.
  • De Belastingdienst probeert de belastingaangifte en de aanvraag van toelagen zo makkelijk mogelijk te maken.

Naast de actieve openbaarheid van informatie regelt de Wob ook passieve openbaarheid, dat wil zeggen openbaarheid op verzoek. Informatie over Wob-verzoeken is te vinden bij het onderwerp ‘Wet openbaarheid van bestuur (Wob)’.

Door de jaren heen hebben verschillende (staats)commissies advies gegeven ter verbetering van de overheidscommunicatie. De rapporten van de commissie-Wallage (2001) en de commissie-Wolffensperger (2005) zijn het meest recent.

Uitgangspunten overheidscommunicatie

Binnen de Rijksoverheid zijn afspraken gemaakt die ervoor zorgen dat alle ministeries volgens dezelfde hoofdregels communiceren. De belangrijkste afspraken zijn te vinden in de uitgangspunten overheidscommunicatie.

Daarin staat bijvoorbeeld:

  • De overheid is altijd duidelijk herkenbaar als afzender van de informatie.
  • De communicatie is altijd gericht op de inhoud van het beleid. En niet op de persoonlijke 'imagebuilding' van bewindspersonen. Een minister of staatssecretaris is dus nooit te zien in een spotje van de Rijksoverheid.
  • Het is altijd duidelijk over welke beleidsfase de informatie gaat: is het beleid al door het parlement aangenomen (aanvaard) of niet? Er gelden strenge eisen voor communicatie over beleid dat nog niet door het parlement is aanvaard. De communicatie moet dan bijvoorbeeld feitelijk van aard en zakelijk van toon zijn.

Uitgangspunten online communicatie rijksambtenaren

De algemene regels (zie bijvoorbeeld artikel 125 Ambtenarenwet en de Modelgedragscode Integriteit Sector Rijk) die de basis vormen voor goed ambtenaarschap gelden ook op het internet. Ambtenaren mogen bijvoorbeeld kritisch zijn over het kabinetsbeleid, maar mogen geen uitlatingen doen die het eigen functioneren of dat van de overheid kunnen schaden.

Meer informatie over online communicatie door Rijksambtenaren staat in de uitgangspunten online communicatie rijksambtenaren.