De regering kan een staatscommissie instellen voor adviezen over belangrijke onderwerpen.

Wat doet een staatscommissie?

Een staatscommissie doet onderzoek, brengt advies uit of doet aanbevelingen over onderwerpen van nationaal belang. Een staatscommissie bestaat vaak uit wetenschappers, (oud-)politici, vertegenwoordigers van vakorganisaties en andere deskundigen. Een staatscommissie wordt ingesteld bij Koninklijk Besluit en is onafhankelijk.

Een bekende staatscommissie was die onder leiding van de politicus Thorbecke. Deze commissie stond aan de basis van de grondwetsherziening van 1848.

Een meer recent voorbeeld is de Staatscommissie parlementair stelsel (2017-2018) onder leiding van Johan Remkes. Deze commissie onderzocht of er veranderingen nodig zijn in het parlementaire stelsel en in de parlementaire democratie.

Actieve staatscommissies

Op dit moment zijn de volgende staatscommissies aan het werk:

Staatscommissie overheidsingrijpen in gezinnen

De Staatscommissie overheidsingrijpen in gezinnen adviseert de regering over wanneer de overheid mag of moet ingrijpen als een kind wordt mishandeld. Of als er ernstige zorgen zijn over de ontwikkeling van een kind. De staatscommissie adviseert ook aan welke regels de overheid zich dan moet houden. En wat nodig is om ouders en kinderen dan zo goed mogelijk te helpen en te beschermen.  De staatscommissie is op 1 april 2026 gestart. Ze doet onderzoek, komt met deelrapporten en brengt haar eindrapport uit voor 1 april 2028. 

Zie ook

Staatscommissie tegen discriminatie en racisme

De Staatscommissie tegen discriminatie en racisme onderzoekt discriminatie en racisme in een aantal sectoren van de Nederlandse samenleving: de arbeidsmarkt, het onderwijs, de woningmarkt en de zorg. Ook onderzoekt de commissie of er bij de overheid sprake is van discriminatie en etnisch profileren.

Op basis van het onderzoek informeert de staatscommissie de overheid over de stand van discriminatie en racisme. Daarnaast adviseert zij de overheid over de verbetering van beleid, wet- en regelgeving.

De staatscommissie is in mei 2022 ingesteld.

Op 20 januari 2024 verscheen een briefadvies van de staatscommissie aan de Tweede Kamer en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Op 8 juni 2026 verscheen het eindrapport ‘Discriminatie doorbreken. Naar een overheid die discriminatie en racisme bestrijdt en voorkomt’.

Zie ook

Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht

De Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht bestaat al sinds 1897. De commissie adviseert de regering over vraagstukken op het gebied van internationaal privaatrecht. Daarnaast adviseert zij over onderwerpen als internationale adoptie en de erkenning van buitenlandse huwelijken.

Recente staatscommissies

Staatscommissies die in de afgelopen jaren advies hebben uitgebracht aan de regering: 

Staatscommissie rechtsstaat

De Staatscommissie rechtsstaat onderzocht het functioneren van de rechtsstaat en is met voorstellen gekomen om deze te versterken.

De Staatscommissie rechtsstaat ging in februari 2023 van start. De toeslagenaffaire vormde de directe aanleiding voor de oprichting ervan. Het kabinet vroeg de commissie met name aandacht te besteden aan hoe burgers beter beschermd kunnen worden tegen onvoorziene en negatieve gevolgen van overheidsbeleid.

Henk Kummeling was voorzitter van de staatscommissie. Hij is rector magnificus en hoogleraar vergelijkend constitutioneel recht aan de Universiteit Utrecht.

Op 10 juni 2024 verscheen het adviesrapport De gebroken belofte van de rechtsstaat.

Zie ook

Staatscommissie MDMA

De Staatscommissie MDMA onderzocht de status van xtc (MDMA) in het kader van de volksgezondheid. Ook bracht de staatscommissie advies uit over de voor- en nadelen van medicinaal gebruik van MDMA. De commissie betrok bij haar advies ook de risico’s voor de gezondheid, preventie en de Europese context en relevante verdragen.

De staatscommissie werd in maart 2023 ingesteld. Hoogleraar gezondheidsrecht Brigit Toebes was voorzitter.

Op 6 juni 2024 verscheen het adviesrapport MDMA: voorbij de extase.

Zie ook

Staatscommissie demografische ontwikkelingen 2050

De Staatscommissie demografische ontwikkelingen 2050 onderzocht wat de komende tientallen jaren de maatschappelijke gevolgen zijn van veranderingen in de bevolking. Denk aan de effecten van vergrijzing en migratie op de woningmarkt, de arbeidsmarkt en de zorg.

De staatscommissie adviseerde hoe de regering hier met beleid op kan inspelen en welke effecten dit heeft.

Richard van Zwol was voorzitter van de staatscommissie. Hij is staatsraad in de Afdeling Advisering van de Raad van State.

De commissie werd op 1 augustus 2022 ingesteld. Op 15 januari 2024 verscheen het adviesrapport Gematigde groei.

Zie ook