Aanpak aanslagen met explosieven

In 2024 waren 1.119 woningen doelwit van een aanslag met explosieven. Bij 230 bedrijven en 154 auto’s en andere voertuigen vond een aanslag plaats. De meeste aanslagen waren in Amsterdam, gevolgd door Rotterdam, Den Haag, Almere en Den Bosch.

De meeste aanslagen werden gepleegd met zwaar vuurwerk, bijvoorbeeld met Cobra’s.

Aanslagen met explosieven gaan vaak over ruzies tussen bijvoorbeeld criminelen, concurrerende bedrijven, ex-partners of buren. Zij plegen zelf aanslagen of betalen bijvoorbeeld iemand anoniem via sociale media om de aanslag uit te voeren.

Het zijn meestal jongeren die bereid zijn om tegen betaling een explosief te plaatsen. De meest voorkomende leeftijd van deze jongeren is 16 jaar. De helft van de aangehouden verdachten is jonger dan 20 jaar. Veel uitvoerders bevinden zich in een kwetsbare maatschappelijke en economische positie. En soms ook in een psychisch kwetsbare situatie. Hierdoor zijn zij makkelijk beïnvloedbaar. Meestal is snel geld verdienen een belangrijke reden voor de dader om een aanslag met explosieven te plegen. Vaak zijn ze eerder al in aanraking geweest met politie en justitie.

• Leerlingen van 50 scholen in de 6 gemeenten waar in 2024 de meeste aanslagen met explosieven plaatsvonden, krijgen les over aanslagen met explosieven. En zij praten met jeugdwerkers over de risico’s van het plegen van aanslagen met explosieven. 
• In deze gemeenten krijgen de deelnemers van het jongerenprogramma 'Alleen jij bepaalt wie je bent' ook cursussen. Deze cursussen gaan over de risico’s van het plegen van aanslagen met explosieven. Het is de bedoeling om deze cursussen uit te breiden naar alle deelnemers van 'Alleen jij bepaalt wie je bent' in heel Nederland.
• Wijkagenten, boa's, jongerenwerkers en bijvoorbeeld buurtmoeders en buurtvaders krijgen informatie over wat helpt om aanslagen met explosieven te voorkomen. En hoe zij met jongeren in gesprek kunnen gaan.
• Inwoners, ondernemers en woningbouwcorporaties krijgen informatie over hoe ze anoniem verdachte situaties of verdachte personen kunnen melden die te maken hebben met aanslagen met explosieven. Het meldpunt Meld Misdaad Anoniem (M.) voert hierover een campagne voor gemeenten uit.

• De politie onderzoekt wie er achter de aanslagen met explosieven zitten. Daarbij gebruikt de politie bijvoorbeeld camerabeelden, getuigenverklaringen en sporenonderzoek. Het doel is om verdachten zo snel mogelijk op te sporen en aan te houden.
• Het OM vervolgt deze verdachten en eist bij de rechter hoge straffen. En maakt daarmee duidelijk dat dit ernstige misdrijven zijn die niet worden getolereerd.
• Politie en OM investeren steeds meer in een gezamenlijke landelijke aanpak. Vanuit landelijke regie zorgen zij ervoor dat alle politieregio’s hun kennis en middelen optimaal inzetten. Dat gebeurt op verschillende manieren:
  • door slim gebruik te maken van informatie;
  • gericht opsporingsonderzoek te doen;
  • verdachten op heterdaad aan te houden;
  • criminele activiteiten te verstoren.

Deze brede benadering maakt het mogelijk om niet alleen uitvoerders, maar ook opdrachtgevers, tussenpersonen en ronselaars aan te pakken.

• Een belangrijk onderdeel van de gezamenlijke, landelijke aanpak van de politie en het OM is het verstoren van de (inter)nationale netwerken achter de aanslagen met explosieven. Deze netwerken gebruiken een illegale markt, waarin criminelen bijvoorbeeld zwaar vuurwerk, wapens en geldstromen regelen. Door deze netwerken aan te pakken, maken politie en OM het criminelen moeilijker om hun plannen uit te voeren. Zo wordt niet alleen de uitvoerder, maar ook de opdrachtgever of ronselaar geraakt. En neemt de kans op nieuwe aanslagen met explosieven af.

• Gemeenten krijgen hulp bij de lokale aanpak van aanslagen met explosieven en bij de nazorg aan slachtoffers. Hiervoor is een landelijk handelingskader gemaakt waarin staat wat gemeenten kunnen doen:
  • om een aanslag te voorkomen;
  • bij een dreiging van een aanslag;
  • direct na een aanslag;
  • een aantal dagen na een aanslag;
  • bij dreiging van een herhaalaanslag;
  • op de lange termijn.

In het handelingskader staat ook wat burgemeesters kunnen doen volgens wetten en regels. Het overzicht van acties bij het landelijk handelingskader is een samenvatting van wat gemeenten kunnen doen bij aanslagen op woningen, bedrijfspanden en voertuigen. 

• Gemeenten wisselen kennis en ervaring uit over de aanpak van aanslagen met explosieven via het ‘Netwerk Explosies in Gemeenten’. Er is een online platform en er worden bijeenkomsten en webinars georganiseerd. Op die manier kunnen gemeenten van elkaar leren en zo de problemen beter aanpakken.

De overheid spoort burgers en bedrijven aan om criminele activiteiten in hun buurt te melden. Met de campagne Houd misdaad uit je buurt krijgen zij onder andere tips om criminaliteit te herkennen. Ook informeert de overheid onder andere havenbedrijven, zorgverleners en notarissen over criminaliteit. De overheid neemt maatregelen om het criminelen moeilijker te maken. Bijvoorbeeld door geld van veroordeelde criminelen af te pakken. Of het witwassen van drugsgeld tegen te gaan.

De Rijksoverheid wil voorkomen dat jongeren tussen 8 en 27 jaar in de criminaliteit belanden of daarin doorgroeien. Daarom voert de Rijksoverheid sinds 2019 het programma Preventie met Gezag uit. De aanpak is actief op plekken waar het risico op criminaliteit het grootst is: in wijken, op scholen en online. 27 gemeenten ontvangen structurele ondersteuning van de Rijksoverheid om jongeren kansen te bieden en grenzen te stellen aan crimineel gedrag. 

Zwaar vuurwerk mag alleen tijdens vuurwerkshows. Wie zonder de juiste vergunning zwaar vuurwerk maakt, invoert, verkoopt, bezit of afsteekt kan tot 8 jaar gevangenisstraf krijgen. De politie neemt veel illegaal vuurwerk in beslag. En controleert op de invoer van zwaar vuurwerk over de grens samen met de Duitse en Belgische politie.