Sociale media, games en videoplatforms: kinderen doen veel dingen online. Dit biedt kinderen mooie kansen. Zoals iets nieuws leren of een nieuwe hobby. Maar er zijn ook risico’s, zoals cyberpesten, verslaving of kijken naar schadelijke inhoud. Om kinderen te beschermen in de digitale wereld, neemt de overheid verschillende maatregelen. Ook in Europa.
Online wereld heeft invloed op de ontwikkeling van kinderen
Kinderen leren online veel, ze maken vrienden en hebben plezier. Maar er gebeuren online ook dingen die slecht zijn voorde mentale en fysieke ontwikkeling van kinderen. Voorbeelden daarvan zijn:
- Kinderen krijgen op sociale media te maken met reclame via influencers. Kinderen zijn hier extra gevoelig voor, omdat zij reclame minder goed herkennen en gevoelig zijn voor groepsdruk. Of om goede afwegingen te maken bij een aankoop.
- Te veel schermtijd zorgt voor fysieke klachten als rugpijn, slechter zicht en slaapproblemen. Het kan ook leiden tot eenzaamheid. En kinderen komen minder toe aan activiteiten die goed zijn voor de mentale gezondheid, zoals sport en beweging.
- De grote sociale mediaplatforms, zoals TikTok, Instagram en Snapchat, hanteren ook een leeftijdsgrens van 13 jaar, terwijl het Nederlandse advies 15 jaar is voor deze platforms. Kinderen kunnen online een hogere leeftijd opgeven dan ze werkelijk hebben. Hierdoor kunnen ze in aanraking komen met schadelijke content waar ze een naar gevoel van krijgen zoals gewelddadige filmpjes.
- Kinderen kunnen online te maken krijgen met grooming. Grooming wordt ook wel online kinderlokken genoemd. Grooming is strafbaar.
- Kinderen lopen ook risico op identiteitsfraude. Criminelen kunnen dan bijvoorbeeld spullen kopen op naam van iemand anders.
Rechten van kinderen gelden in de fysieke en digitale wereld
Het Internationale Verdrag voor de rechten van het kind beschermt de rechten van alle kinderen. Zowel in de fysieke als de digitale wereld.
Zo hebben ze verschillende rechten, zoals het:
- recht op privacy;
- recht op ontspanning;
- recht op bescherming tegen schadelijke content;
- recht op een gezonde mentale en fysieke ontwikkeling.
Rol van overheid in veilige online omgeving kinderen
De overheid speelt een belangrijke rol in het zorgen voor een veilige online omgeving voor kinderen. Daarnaast wil de overheid de weerbaarheid van kinderen vergroten. Dat betekent dat ze veilig met online media kunnen omgaan. En kinderen duidelijk maken dat online dezelfde rechten gelden als offline.
Maatregelen van de overheid voor een gezonde en veilige digitale wereld
De Nederlandse overheid neemt verschillende maatregelen voor een gezonde en veilige digitale wereld voor kinderen. Dit doet zij niet alleen, maar samen met Europese partners, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, ouders, verzorgers en kinderen.
Deze maatregelen richten zich niet alleen op kinderen en ouders. Maar ook op ontwikkelaars en aanbieders van online diensten en producten. En op professionals in de zorg en in het onderwijs.
Maatregelen voor kinderen en ouders
- De Rijksoverheid geeft met de Richtlijn Gezond Schermgebruik een officieel advies voor opvoeders. Uitgangspunten hierbij zijn de belangrijke elementen: leeftijdsadequaat, samen, in balans en positief. Daarnaast gelden er leeftijdsadviezen: een smartphone vanaf groep 8, sociale interactieplatforms zoals Whatsapp vanaf de middelbare school en sociale media zoals TikTok en Snapchat vanaf 15 jaar.
- De MediaDiamant is een wegwijzer met tips voor ouders en professionals om kinderen veilig, bewust en met plezier met media om te laten gaan. De tips zijn in lijn met de Richtlijn Gezond schermgebruik en op maat gemaakt voor verschillende leeftijdsgroepen van 0 tot en met 18 jaar.
- De Toolbox Mediaopvoeding van het NJI helpt professionals en ouders in het mediawijs maken van hun kind. Met bijvoorbeeld een quiz waarin professionals hun kennis kunnen testen en verbeteren.
- De Rijksoverheid ondersteunt het Netwerk Mediawijsheid. Dit netwerk versterkt mediawijsheid onder alle Nederlanders door daar voorlichting over te geven. Zo leren ze iedereen bewust met media om te gaan. Het programma besteedt extra aandacht aan jongeren. Bijvoorbeeld met de website jouwkindonline.nl. Daar staan tips voor ouders om in gesprek te gaan met hun kind over het gebruik van smartphones en gezond en veilig schermgebruik. Om samen afspraken te maken en gezonde en veilige gewoontes te ontwikkelen.
- Samen met UNICEF Nederland heeft de Rijksoverheid de Jongerenraad Digitalisering opgericht. Deze raad bestaat uit 12 jongeren tussen de 10 en 16 jaar. Ze komen 4 keer per jaar samen en geven de overheid advies over het beleid over digitalisering en kinderrechten.
- Vanuit de ambitie ‘gezonde generatie in 2040’ werkt de Rijksoverheid aan de Samenhangende Preventiestrategie. De online omgeving is een van de zeven omgevingen. Het doel is om op verschillende preventieonderwerpen samen te werken en resultaten te halen. Zo kunnen maatregelen in de school-, werk- en thuisomgeving ook meer effect hebben op de online omgeving.
- Sinds 1 januari 2024 zijn mobiele telefoons niet meer toegestaan in de klas van het basis- en voortgezet onderwijs. Omdat de mobieltjes leerlingen te veel afleidden.
-
In het Regeerakkoord 2026 is opgenomen dat het kabinet zich zal inzetten voor een handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media met privacyvriendelijke leeftijdsverificatie voor jongeren, zolang sociale media onvoldoende veilig zijn. Nederland beraadt zich over de wijze van uitvoeren hiervan.
In 2025 is een voorlichtingscampagne gestart om ouders te informeren over de kansen en risico’s voor kinderen online en hoe zij hun kind online kunnen beschermen. De campagne heeft een doorlooptijd van 3 jaar.
Maatregelen voor aanbieders of ontwikkelaars van online diensten en producten
- De Code Kinderrechten Online (CKO) helpt ontwikkelaars van online diensten of producten om al vanaf het ontwerp de risico’s ervan weg te nemen. Het CKO biedt daarvoor zogenoemde ontwerpprincipes. Dat zijn hulpmiddelen en tips om producten veilig te maken.
- Het Kinderrechten Impact Assessment (KIA) helpt organisaties inzicht te krijgen in kansen en risico’s van een online dienst of product voor kinderen. Risico’s kunnen samen met de Code voor kinderrechten Online worden weggenomen. KIA’s zijn uitgevoerd op bijvoorbeeld streamingsdiensten, games, Instagram, Snapchat en TikTok.
Wetten, regels en toezicht op het gebied van online kinderrechten
Verschillende wetten en regels moeten ervoor zorgen dat bedrijven rekening houden met kinderrechten als ze online producten en diensten voor kinderen maken. Belangrijke wetten en regels die kinderen online beschermen, zijn de:
- Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Volgens deze wet mogen online diensten persoonsgegevens van kinderen jonger dan 16 jaar alleen verwerken met toestemming van een ouder. Ook regelt de AVG voor kinderen het recht om online niet gevolgd te worden. En beschermt hen tegen het maken van dataprofielen. In zo’n profiel houden bedrijven allerlei gegevens over mensen bij. Bijvoorbeeld persoonlijke gegevens en wat voor berichten ze veel bekijken.
- Digital Service Act (DSA). Deze wet stelt onder meer dat online platforms verplicht leeftijdscontroles moeten uitvoeren. En dat ze minderjarigen geen advertenties mogen laten zien die gebaseerd zijn op hun profiel. Ook stelt de DSA dat illegale content zoals kindermisbruikmateriaal zo snel mogelijk verwijderd worden.
- Mediawet. Deze wet beschermt kinderen onder andere tegen schadelijke content van bijvoorbeeld videoplatforms en sociale media. Zo bepaalt de Mediawet dat reclame herkenbaar moet zijn voor kinderen. Ook als het gaat om reclame door influencers.
- Hiernaast zijn de voorbereidingen gestart voor de Digital Fairness Act. In deze Europese verordening worden onder anderen regels opgenomen voor schadelijke algoritmen en misleidend ontwerp.
- Er zijn verschillende onafhankelijke toezichthouders actief op het terrein van online kinderrechten. Bijvoorbeeld de Autoriteit Persoonsgegevens, de Autoriteit Consument & Markt en het Commissariaat voor de Media. Zij controleren of iedereen zich aan de wet houdt.
- In april 2024 is een expertisecentrum opgericht dat kennis over digitalisering en welzijn verzamelt en deelt. Dit is de centrale plek waar alle kennis over games, sociale media en andere digitale middelen en hun invloed op gezondheid bij elkaar komt.