‘Consulaire dienstverlening: BZ doet heel veel, toch zijn er grenzen’
Ministeries
De reislust van Nederlanders is weer op het niveau van voor ‘corona’. Voor Buitenlandse Zaken betekent dat extra werk als het gaat om reisdocumenten, hulpverzoeken uit het buitenland en het actualiseren van de reisadviezen. Deze zogeheten consulaire dienstverlening is een belangrijke kerntaak van Buitenlandse Zaken, zegt directeur Jeroen Roodenburg.
|
Reisadviezen Een belangrijk element van een reisadvies is de kleurcode. Zo betekent kleurcode geel: u kunt erheen reizen, maar let op, er zijn bijzondere veiligheidsrisico’s. Met kleurcode oranje is het advies van het ministerie om hier alleen heen te reizen als uw reis noodzakelijk is. Bijvoorbeeld voor de uitvaart van een familielid of als u er dringend heen moet voor uw werk. Rood betekent: wat uw situatie ook is, ga er niet heen, het is er te gevaarlijk. |
Tien miljoen keer keken Nederlanders het afgelopen jaar naar één van de reisadviezen van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Het opstellen van reisadviezen is een van de taken van de consulaire directie van het ministerie. Deze directie verzorgt de reisadviezen op basis van informatie van onder meer ambassades.
Maar consulaire dienstverlening is veel meer: visumverlening aan buitenlanders die naar Nederland komen voor zaken, familiebezoek of toerisme. Het behandelen van paspoortaanvragen van de vele Nederlanders die in het buitenland wonen. Hulp en advies bieden als zieke of overleden Nederlanders naar Nederland moeten worden teruggebracht. Gedetineerden bezoeken in de gevangenis in het buitenland.
‘Ik begrijp de aantrekkingskracht van verre en vreemde landen, maar een rood reisadvies negeren is onverstandig en onnodig’
Reisadviezen
Jeroen Roodenburg, directeur HDCV (Hoofddirectie Consulaire en Visumzaken), is tevreden over de publieke bekendheid met reisadviezen de laatste jaren. ‘We werken hierbij intensief samen met reisorganisaties. Zij wijzen klanten op de reisadviezen van Buitenlandse Zaken. Kleurcode oranje of rood hebben direct gevolgen. Verzekeraars vergoeden vaak niets aan mensen die zich in een oranje of rood gebied bevinden.’
Roodenburg was begin november nog in Rabat in Marokko om met tweehonderd reisorganisaties te spreken over de reisadviezen. ‘We zijn uiterst zorgvuldig met de reisadviezen. Juist omdat we weten dat de kleurcodes gevolgen hebben. Bij natuurrampen is er weinig discussie, bij conflicten wel.’
‘Dan moet je inschatten hoeveel impact demonstraties hebben, wat het escalatierisico is, met welke veiligheidsrisico’s Nederlandse toeristen mogelijk te maken krijgen. Er is vaak een verschil tussen de situatie in de hoofdstad en daarbuiten. Dat wegen we allemaal af. Ambassades spelen hierbij een belangrijke rol. Zij geven een inschatting van de risico’s op basis van hun bronnen en contacten.’
Aantrekkingskracht
Een rood reisadvies negeren is voor eigen rekening van de reiziger. Als het fout gaat kan het ministerie weinig tot niets voor reizigers doen.
Roodenburg: ‘Ik begrijp de aantrekkingskracht van verre en vreemde landen, maar een rood reisadvies negeren is onverstandig en onnodig. Er zijn zoveel plekken met een groen of geel reisadvies waar het ook mooi is.’
Voor Iran en Venezuela is dat nu anders. In de reisadviezen voor die landen wijst het ministerie op het risico op zogeheten arbitraire detentie. Dat betekent dat je zonder reden opgepakt kunt worden. ‘Bedenk goed of een jarenlange opsluiting onder heel zware omstandigheden zo’n risico waard is,’ zegt Roodenburg. Met een knipoog: ‘Ik zou het wel weten.’
Vorige week nog kwam een drietal Nederlanders vrij in Venezuela na maandenlange inspanningen achter de schermen door het ministerie en de ambassade in Caracas. De uitkomst - hun terugkeer - was natuurlijk fantastisch. Maar ook in deze casus bleek weer hoe gecompliceerd en onvoorspelbaar arbitraire detentiezaken zijn. Roodenburg: ‘Deze mensen en hun geliefden in onzekerheid hebben zacht uitgedrukt een hele pittige tijd achter de rug.’
Of Roodenburg zelf ooit in de problemen kwam tijdens een reis? ‘Ik reed vijftien jaar geleden met mijn broer op Royal Enfield motoren over de hoogste passen van het Himalayagebergte. Tegen de schemering kreeg ik een lekke band. We hadden geen bereik met onze telefoons. Dan dringt de verlatenheid van het gebied tot je door. Een benauwd moment, gelukkig liep het goed af .’
Informatie bij onveilige situaties
Buitenlandse Zaken adviseert Nederlanders om zich bij elke buitenlandse reis aan te melden voor de Informatieservice van BZ. Mocht er iets gebeuren, denk aan een natuurramp, een aanslag of massale demonstraties op straat, dan stuurt Buitenlandse Zaken per email of sms updates over de situatie.
Roodenburg: ‘Zij zijn dan goed geïnformeerd en wij hebben als Buitenlandse Zaken beter zicht op het aantal Nederlanders dat zich in een gebied bevindt. Dat is natuurlijk heel belangrijk om te weten als je mensen wilt bereiken met informatie over hulp en uitreismogelijkheden.’
Crises
De liefde voor het consulaire werk kreeg Jeroen Roodenburg toen hij ambassadeur was in Marokko en Colombia. Op beide posten kreeg hij te maken met crises, zoals de aardbeving in 2023 in Marokko. ‘De verwoestingen waren enorm. Wegen waren onbegaanbaar, hele dorpen ingestort. Met een klein team van de ambassade zijn we afgereisd naar Marrakech, niet al te ver van het epicentrum. Om de Nederlandse toeristen te helpen en de hulpinitiatieven te begeleiden die ook vanuit Nederland op gang kwamen.’
Van een heel andere orde is de situatie die Roodenburg in 2017 meemaakte als ambassadeur in Colombia, toen tv-journalist Derk Bolt en zijn cameraman werden ontvoerd door de guerrillabeweging ELN. ‘In zo’n situatie komt het aan op het netwerk van de ambassade. We benutten onze goede relaties met de autoriteiten en we zochten contact met een lokale priester met wie ik bij een eerder bezoek aan het gebied kennis had gemaakt. Via hem kon contact worden gelegd met de rebellengroep.’ De ambassade slaagde erin om Bolt en zijn cameraman na een week vrij te krijgen.
'Dit werk voor Nederlanders in het buitenland laat niemand onberoerd.'
De mens centraal
Bij consulaire dienstverlening staat de mens centraal. Precies om die reden is Roodenburg blij met zijn baan. ‘Het is een van de meest tastbare en zichtbare activiteiten van Buitenlandse Zaken. En ons werk laat niemand onberoerd.'
Het geeft veel voldoening om mensen bij te staan in uitdagende omstandigheden. Die voldoening zie ik terug bij alle collega’s van deze directie, of het nu de beslismedewerkers zijn bij de Consulaire Service Organisatie of de voorlichters en casemanagers bij NederlandWereldwijd. Zij krijgen regelmatig mensen in zeer emotionele situaties aan de lijn. Bij een overlijdensgeval in het buitenland is er naast het verdriet vaak stress rond de bureaucratie die samenhangt met de repatriëring van de overledene.’
‘Wij proberen het proces zo snel en eenvoudig mogelijk te maken. Zo zijn we in gesprek gegaan met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) om een vervangend document te accepteren als de akte van overlijden in het buitenland te lang op zich laat wachten Op deze manier kan een overledene toch snel worden uitgeschreven bij een gemeente, wat de nabestaanden veel administratieve en emotionele rompslomp scheelt.’
De mens centraal stellen betekent ook: zorgen voor mobiele ‘pop-up’ ambassades waar Nederlanders hun paspoort kunnen vernieuwen. In onder meer Spanje, Costa Rica en Thailand proberen ambassades zo Nederlanders van dienst te zijn.
|
Consulaire dienstverlening in cijfers: In 2024 waren er 920.000 contacten met het contactcenter van NederlandWereldwijd. Zesduizend Nederlanders kregen in 2024 zogeheten consulaire bijstand, bijvoorbeeld bij een overlijden, vermissing of detentie in het buitenland. Ruim 700.000 buitenlanders vroegen een visum aan voor een reis naar Nederland Ruim 100.000 Nederlanders vroegen een nieuw paspoort aan |
Repatriëring Israël
Van het afgelopen jaar herinnert Roodenburg zich vooral de repatriëring van Nederlandse reizigers uit Israël in juni. Toen bleek dat Nederlandse reizigers niet meer zelfstandig konden vertrekken werden er twee repatriëringsvluchten uitgevoerd via Egypte, in nauwe samenwerking met TUI. Zo werden ruim honderd Nederlanders en een tiental EU-burgers naar huis gebracht.
De meest gehoorde misvatting over consulaire hulp? ‘Soms verwachten mensen dat Buitenlandse Zaken hen in ‘no time’ kan weghalen,’ zegt Jeroen Roodenburg. ‘Bijvoorbeeld uit het ziekenhuis of uit de gevangenis in een ver, vreemd land. Dat gaat niet en het is goed om daar duidelijk over te zijn. Mensen hebben een eigen verantwoordelijkheid om zich te informeren en een goede reisverzekering af te sluiten. Check daarom altijd vooraf het actuele reisadvies van Buitenlandse Zaken.’