Weblogbericht | 22-05-2026 | Ministerie van Buitenlandse Zaken

Wat zijn de poolgebieden?

Met ‘poolgebieden’ bedoelen we de meest noordelijke en zuidelijke regio’s op aarde. Ten noorden van de poolcirkel ligt het Arctisch gebied. Dat we bijvoorbeeld kennen van rendieren, ijsberen en het noorderlicht. In het zuiden ligt de unieke wildernis van de Zuidpool: Antarctica. De gebieden zijn letterlijk tegenpolen: het Arctisch gebied is een oceaan omringd door continenten. Antarctica is een continent omringd door oceanen. Ook wonen er ongeveer 4 miljoen mensen in het Arctisch gebied en is Antarctica onbewoond. 

Van wie zijn de Noord- en Zuidpool?

Een groot deel van het noordpoolgebied valt onder het bestuur van de Arctische landen. Dit zijn de acht landen met grondgebied boven de poolcirkel: Canada, Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen, Rusland, Zweden en de Verenigde Staten. De gebieden die niet onder één land vallen, ziet Nederland als global commons: gebieden die van niemand zijn en daarom eigenlijk van iedereen.

Voor het beheer van het noordpoolgebied bestaat er geen compleet internationaal verdrag. Voor de Zuidpool bestaat zo’n verdrag wel. Op basis van het Antarcticaverdrag besluiten 29 landen, waaronder Nederland, samen over het beheer en de toekomst van het continent.

Waarom zijn de poolgebieden belangrijk voor Nederland?

De ontwikkelingen in het noordpoolgebied zijn belangrijk voor onze veiligheid en economie. Zeven van de acht Arctische landen zijn lid van de NAVO, waardoor een groot deel van het noordpoolgebied onder NAVO-grondgebied valt. Nu steeds meer landen hun militaire aanwezigheid vergroten en invloed willen uitoefenen, is het ook voor Nederland belangrijk om de stabiliteit aan de noordgrens van de NAVO te bewaken.

Smeltende ijskappen in Groenland en Antarctica zorgen voor een stijging van de zeespiegel en veranderende zeestromen. Ook kunnen er in de toekomst nieuwe vaarroutes tussen Europa en Oost-Azië ontstaan. Het noordpoolgebied wordt zo steeds beter bereikbaar voor vissersboten, vracht- en cruiseschepen en militaire schepen. En het wordt op de langere termijn makkelijker om grondstoffen te winnen, waarbij Nederland het belangrijk vindt dat dit op een verantwoorde manier gebeurt.

De poolgebieden spelen ook een belangrijke rol in het wereldwijde klimaat. Door hun koude klimaat werken de poolgebieden als een soort ‘airconditioning’ van de aarde. Maar als de aarde verder opwarmt, werkt deze ‘airco’ minder goed. Bovendien zullen er meer broeikasgassen, zoals methaan, vrijkomen als de permanent bevroren bodem (de permafrost) in de poolgebieden ontdooit. Als laaggelegen land is het voor Nederland belangrijk om klimaatverandering tegen te gaan. Want als het ijs in de poolgebieden smelt, merken we dat ook in Nederland.

Nederlandse inzet in het Arctisch gebied: veiligheid, stabiliteit en samenwerking

Het noordpoolgebied wordt steeds belangrijker voor onze veiligheid. Lang stond het gebied bekend als een regio van vrede, samenwerking en internationale afspraken. Maar nu de Noordpool steeds beter bereikbaar wordt en er nieuwe vaarroutes en economische kansen ontstaan, willen meer landen invloed in het gebied.

Nederland zet zich daarom in voor veiligheid, stabiliteit en internationale afspraken. Bijvoorbeeld door:

• Deelname aan NAVO-oefeningen in het noordpoolgebied. Zo werken we aan de gezamenlijke verdediging en afschrikking en doen Nederlandse militairen ervaring op in de extreme omstandigheden in het hoge noorden.
• Onze samenwerking met Arctische landen te versterken. Bijvoorbeeld via de EU en via de Joint Expeditionary Force, een militair samenwerkingsverband met Europese Arctische landen. Ook neemt Nederland deel aan de Arctische Raad en de jaarlijkse Arctic Circle Assembly. Tijdens deze bijeenkomsten wordt er gesproken over de toekomst van het Arctisch gebied.     
• Samen te werken om grondstoffen op een verantwoorde manier te winnen. Het winnen van grondstoffen kan schadelijke gevolgen hebben voor het milieu en de bewoners van het noordpoolgebied. Nederland investeert daarom in samenwerking met landen die zich ook inzetten voor duurzame winning van grondstoffen, zoals Canada en Noorwegen.
• Ontwikkelingen op het gebied van scheepvaart te volgen. Nederland brengt de voor- en nadelen van vaarroutes door het Arctisch gebied verder in kaart.

Nederland in de Arctische Raad Nederland is sinds 1998 waarnemer bij de Arctische Raad. Deze raad bestaat uit acht landen uit het Arctisch gebied: Canada, Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen, Rusland, Zweden en de Verenigde Staten. Ook nemen zes inheemse organisaties permanent deel en hebben verschillende internationale organisaties en dertien niet-Arctische landen een waarnemende rol. Alleen de acht Arctische landen mogen stemmen in de Arctische Raad. Nederland heeft dus geen stemrecht, maar kan wel meepraten. Zo kunnen we onze standpunten delen, wetenschappelijke kennis inbrengen en blijven we betrokken bij het gebied.

Nederlandse inzet in Antarctica: onderzoek en bescherming van de natuur

Op basis van het Antarcticaverdrag is Nederland een van de 29 landen die mag meebeslissen over het beheer en de toekomst van het continent. In dit verdrag is vastgelegd dat het verboden is om grondstoffen in Antarctica te winnen en militaire activiteiten uit te voeren, zoals het testen van wapens. Ook zijn er afspraken over natuurbescherming en wetenschappelijk onderzoek.  

Nederland zet zich in om de unieke natuur op Antarctica te beschermen en vervuiling tegen te gaan. Dat doen we bijvoorbeeld door:

• Duidelijke regels voor toerisme te ontwikkelen. Samen met andere landen werkt Nederland aan een kader met duidelijke afspraken over toerisme op Antarctica. Bijvoorbeeld over een maximaal aantal bezoekers en de gebieden die bezocht mogen worden, zodat toerisme veilig plaatsvindt en zo min mogelijk effect heeft op de omgeving.
• Speciale beschermde gebieden en beschermde soorten aan te wijzen. Nederland wil bepaalde gebieden en diersoorten, zoals de keizerspinguïn, met een speciale status extra beschermen.   
• Met gelijkgezinde landen de afspraken uit het Antarcticaverdrag te bewaken. Nederland neemt bijvoorbeeld jaarlijks deel aan de Antarctic Treaty Consultative Meeting (ATCM) (Engels). Tijdens deze vergadering komen vertegenwoordigers uit meer dan 50 landen samen om te spreken over het bestuur van Antarctica, samen met wetenschappers en belanghebbende organisaties.

• Wetenschappelijk onderzoek te doen op Antarctica. Nederlandse wetenschappers dragen bijvoorbeeld bij aan onderzoek naar de rol van Antarctica in het wereldwijde klimaat en zeespiegelstijging. En onderzoek naar biodiversiteit en vervuiling. Nederland heeft een eigen laboratorium op Antarctica, geplaatst op de Britse basis Rothera.

Nederlandse polaire strategie 2026-2030 In de Nederlandse polaire strategie staan de plannen van de Nederlandse overheid voor het noordpoolgebied en Antarctica. Bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid, economische ontwikkeling, het klimaat en biodiversiteit. Lees de Nederlandse polaire strategie 2026-2030.

Lees meer over de Nederlandse inzet in Antarctica en het noordpoolgebied

• Van klimaat tot veiligheid: Nederland denkt mee over de toekomst van het noordpoolgebied
• Veiligheid in het Arctisch gebied: ‘De race om de Noordpool is al begonnen’
• Toerisme op Antarctica: hoe de unieke wildernis te beschermen?