Straffen en maatregelen voor volwassenen

Personen boven de 18 jaar die een strafbaar feit plegen, worden gestraft volgens het commune strafrecht (volwassenenstrafrecht). Bijvoorbeeld met een boete, taakstraf of gevangenisstraf. Voor jongvolwassenen tot 23 jaar kan de rechter ook kiezen om het jeugdstrafrecht toe te passen (ook wel adolescentenstrafrecht genoemd). 

Adolescentenstrafrecht voor jongvolwassenen tot 23 jaar

De rechter kan voor jongvolwassenen van 18 tot 23 jaar jeugdstrafrecht toepassen. Dit heet ook wel adolescentenstrafrecht.

Het adolescentenstrafrecht biedt meer mogelijkheden om rekening te houden met de ontwikkelingsfase van jongeren. De reclassering geeft aan welk strafrecht het beste past bij de jongere. De reclasseringsambtenaar geeft advies hierover aan de officier van justitie en de rechter. Mogelijk kiest de rechter dan voor jeugdstrafrecht in plaats van volwassenstrafrecht.

Bekijk de video over adolescentenstrafrecht.

Geldboete voor lichte overtredingen

De rechter kan voor lichte overtredingen een geldboete opleggen. Bijvoorbeeld voor te hard rijden. Of voor te vroeg aanbieden van huisvuil. Bekijk een overzicht van boetes voor de meest voorkomende lichte overtredingen (boetenbase Openbaar Ministerie).

De rechter of officier van justitie bepalen de hoogte van de boete. Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) int de boetes.

Lees meer informatie over de betaling van boetes (CJib.nl).

Organisaties overheid geven bestuurlijke boetes

De politie en het OM mogen boetes geven. Maar er zijn ook andere organisaties die dat mogen doen. Dit zijn organisaties die werken voor de overheid. Zij mogen een boete uitdelen zonder tussenkomst van OM of rechter. De  Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit geeft bijvoorbeeld levensmiddelenbedrijven een boete als deze zich niet aan hygiënemaatregelen houden.

Lees meer informatie over bestuurlijke boetes (Cjib.nl).

Schadevergoeding als straf

Bij een schadevergoeding vergoedt de veroordeelde schade die hij of zij heeft veroorzaakt. Het CJIB int de schadevergoedingen en stort dit geld op de rekening van het slachtoffer.

Taakstraf voor lichte strafbare feiten

De rechter mag een taakstraf opleggen bij lichte strafbare feiten, zoals verkeersovertredingen. De veroordeelde moet dan maximaal 240 uur onbetaald werk doen. Bijvoorbeeld schoonmaken of graffiti verwijderen.

Lees meer informatie over taakstraffen (Rechtspraak.nl).

Tijdelijke of levenslange gevangenisstraf

Een gevangenisstraf kan tijdelijk (maximaal 30 jaar), of levenslang zijn. De levenslange gevangenisstraf is de zwaarste straf die Nederland kent. Alleen mensen die de meest ernstige misdrijven hebben gepleegd krijgen deze straf. Het gaat dan bijvoorbeeld om moord of terrorisme. Levenslang was in Nederland decennia lang ook echt levenslang. Een veroordeelde kwam nooit meer vrij. Op 5 juli 2016 heeft de Hoge Raad der Nederlanden geoordeeld dat de tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf niet voldoet aan de eisen van artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). In navolging van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EVRM), oordeelde de Hoge Raad dat een gedetineerde altijd uitzicht moet houden op vrijlating. Na dit oordeel legden rechters in Nederland de levenslange gevangenisstraf niet meer op.

Inmiddels is de tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf aangepast aan de eisen van het EVRM. Zo kan er voor de zwaarste misdrijven wel weer levenslang opgelegd worden. Levenslanggestraften krijgen een kans om te laten zien dat zij in staat zijn zich in de maatschappij te begeven en mogelijk ooit weer vrij te komen. Een speciaal daartoe ingesteld college van experts, het Adviescollege Levenslanggestraften, adviseert na 25 jaar gevangenisstraf of iemand met een levenslange gevangenisstraf in aanmerking komt voor re-integratieactiviteiten. Belangrijke uitgangspunten hierbij zijn de mate van herstel, het risico op herhaling en de belangen van slachtoffers en nabestaanden. Uiteindelijk beslist de minister voor Rechtsbescherming of de levenslanggestrafte ook echt mag gaan werken aan de terugkeer in de maatschappij. Dit betekent overigens niet dat betrokkene ook daadwerkelijk vrij komt. Dat hangt onder meer af van hoe de re-integratie verder verloopt. Uiterlijk twee jaar na eerdergenoemde beoordeling wordt er middels een gratieprocedure een herbeoordeling uitgevoerd. Het Openbaar Ministerie (OM), de rechterlijke macht en het Adviescollege beoordelen in ieder geval of het wat hen betreft veilig is om de gestrafte (onder strenge voorwaarden) te laten terugkeren in de samenleving. Zij adviseren de minister voor Rechtsbescherming. Op grond van deze adviezen doet de minister een voordracht aan de Koning. Deze kan negatief of positief zijn. De Koning beslist uiteindelijk of aan de betrokkene daadwerkelijk gratie wordt verleend.

Intrekken paspoort bij gevangenisstraf

Gaat het om een gevangenisstraf van 4 maanden of langer? Dan kan het OM vragen het paspoort van een veroordeelde in te trekken. Dit om te voorkomen dat die naar het buitenland vlucht om zo zijn straf te ontlopen.

Straatverbod of contactverbod krijgen

Iemand die ernstige overlast veroorzaakt, kan een straatverbod of gebiedsverbod krijgen. Bijvoorbeeld:

  • een stadionverbod voor een voetbalvandaal;
  • een straatverbod of contactverbod voor een dader van huiselijk geweld.

Controle met elektronische enkelband

Een gedetineerde of verdachte kan een enkelband krijgen. Dit gebeurt als iemand ergens niet mag komen of juist thuis moet blijven. Met een enkelband controleert de reclassering deze persoon. Op een beeldscherm ziet een medewerker van de meldkamer of diegene op de juiste plek is.

Bekijk de video: Hoe werkt de elektronische enkelband?

Opleggen straf door Openbaar Ministerie

Het OM mag voor een aantal veel voorkomende strafbare feiten zelf een straf opleggen. De rechter doet dan geen uitspraak. Dit heet OM-afdoening. De straf die het OM oplegt heet een strafbeschikking.

Lees meer informatie over de strafbeschikking(Cjib.nl).

Politie kan rijbewijs innemen

De politie kan als straf het rijbewijs innemen. Bijvoorbeeld als iemand veel te hard heeft gereden. Of als iemand dronken achter het stuur zit. De officier van justitie beslist vervolgens of de dader zijn rijbewijs weer terugkrijgt.

Onvoorwaardelijke en voorwaardelijke straffen

Een onvoorwaardelijke straf moet iemand altijd uitzitten of uitvoeren. Een voorwaardelijke straf niet.

Een voorwaardelijke straf hoeft een verdachte niet uit te zitten of uit te voeren. Maar hier geldt een voorwaarde. Bijvoorbeeld dat de veroordeelde binnen een vastgestelde termijn niet opnieuw de fout in mag gaan. Of dat de veroordeelde zich door een psycholoog moet laten behandelen. Doet de veroordeelde dat niet? Dan moet hij of zij toch de straf uitzitten of uitvoeren.