De Rijksoverheid wil tot 2030 samen met gemeenten stoffelijke resten van piloten uit de Tweede Wereldoorlog bergen. Het Rijk trekt hier € 15 miljoen voor uit.
Berging stoffelijke resten piloten in vliegtuigwrakken
Tijdens de Tweede Wereldoorlog gingen boven Nederland ongeveer 5.500 vliegtuigen verloren. In ongeveer 400 vliegtuigwrakken liggen waarschijnlijk nog stoffelijke resten van piloten. Bij 30 tot 50 wrakken is er een zekere kans deze stoffelijke resten te vinden. Dat blijkt uit onderzoek van de Studiegroep Luchtoorlog 1939 – 1945 (SGLO). Dit onderzoek vormt de basis voor het Nationaal Programma berging vliegtuigwrakken. Dit programma startte in september 2019 met de berging van 2 vliegtuigwrakken.
Opgraving Britse bommenwerper Avro Lancaster III in Zelhem-Bronckhorst.
Na 75 jaar vliegtuigwrakken opgraven
Het Nationaal Programma berging vliegtuigwrakken startte in 2019 omdat:
- vlak na de oorlog de opbouw van het land voorrang kreeg;
- Nederland in 2019 en 2020 75 jaar vrijheid vierde;
- uit onderzoek in 2019 bleek dat bij 30 tot 50 vliegtuigwrakken de kans groot is stoffelijke resten te vinden. Nabestaanden willen hun omgekomen familieleden begraven.
In de conventie van Geneve staat een oorlogsgraf onberoerd te laten. Het programma voor vliegtuigbergingen is hierop uitzondering.
Maximaal 3 opgravingen per jaar
Een vliegtuigwrak bergen kost veel geld en mankracht. De Rijksoverheid heeft de mogelijkheid om samen met betrokken gemeenten ieder jaar maximaal 3 vliegtuigwrakken te bergen. Bij de planning van de volgorde houdt de Rijksoverheid onder andere rekening met:
- de nabestaanden. Wanneer er veel nabestaanden zijn, krijgt de berging van hun omgekomen familielid voorrang;
- de wensen van gemeenten;
- de grootte van de kans op succes;
- de moeilijkheid van een vliegtuigberging.
De vliegtuigbergers graven Britse en Duitse vliegtuigwrakken op.
Waar zijn welke vliegtuigwrakken geborgen?
De berging van de Vickers Wellington HE346 is in het najaar van 2024 afgerond.
De berging van de Messerschmitt Bf 109 ‘Gelbe 3' is in de zomer van 2024 afgerond.
De berging van de Britse Lancaster ED603 in het IJsselmeer is in september 2023 afgerond.
In november 2022 is de berging van de neergestorte Duitse Focke Wulf 190 A-5 bij het Gelderse Angeren afgerond.
De berging van de Britse Vickers Wellington bij Nieuwe Niedorp (Noord-Holland) is in mei 2021 afgerond.
In november 2020 is het wrak geborgen van de Duitse Messerschmitt Bf 109 die is neergestort in de buurt van Dalfsen (Overijssel).
In september 2020 is de berging van de Britse Short Stirling BK716 in het Markermeer afgerond.
De berging van de Britse Hawker Typhoon MN582 bij Eefde (Gelderland) is in november 2019 afgerond.
In september 2019 is de berging van de neergestorte Britse Short Stirling W7630 bij het Limburgse Echt afgerond.
Gemeenten verantwoordelijk bij berging vliegtuigwrakken
Gemeenten moeten zelf het initiatief nemen voor vliegtuigbergingen. Dat staat in de Gemeentewet. Een gemeente kan bijvoorbeeld een vliegtuigwrak bergen wanneer de openbare veiligheid in gevaar is. Zo liggen er bij wrakken vaak nog niet ontplofte explosieven.
Gemeenten krijgen onder het nationaal programma hun kosten vergoed via de Bommenregeling van het Gemeentefonds. Bijvoorbeeld:
- om de eigenaar van de grond te betalen;
- voor beveiliging van de plek tijdens de berging;
- voor de organisatie van een bezoekersdag.