In de Grondwet staat dat iedereen in Nederland gelijk behandeld moet worden. In de praktijk is dat lang niet altijd het geval. Een kwart van de Nederlanders ervaart discriminatie en lijdt daaronder. Mensen worden bijvoorbeeld afgewezen of gepest vanwege herkomst, religie, seksuele voorkeur of beperking. Een stevigere aanpak van discriminatie en racisme is in het belang van de hele samenleving.
Wat is discriminatie en wat is racisme?
Wordt iemand vanwege persoonlijke kenmerken, zoals leeftijd of geslacht, anders behandeld dan anderen, achtergesteld of uitgesloten? Dan kan het gaan om discriminatie. Discriminatie is verboden volgens de wet. Soms is het heel duidelijk wat discriminatie is, bijvoorbeeld wanneer iemand wordt mishandeld vanwege diens seksuele voorkeur. Maar discriminatie kan ook minder zichtbaar zijn. Denk aan het selecteren van kandidaten op de arbeidsmarkt. Hierin is niet altijd duidelijk op welke kenmerken een kandidaat wordt gekozen of juist afgewezen.
De woorden discriminatie en racisme worden in het gewone taalgebruik soms door elkaar gebruikt. Wanneer discriminatie plaatsvindt op basis van herkomst of huidskleur, gaat het om racisme.
Meer aandacht voor discriminatie en racisme
De maatschappelijke aandacht voor discriminatie en racisme groeit. Onder meer door de excuses voor het slavernijverleden en ook door de toeslagenaffaire. Daarbij kregen Nederlanders met een dubbele nationaliteit een strengere controle dan andere Nederlanders, als zij kinderopvangtoeslag aanvroegen.
Discriminatie en racisme tegengaan
Het kabinet maakt beleid om discriminatie aan te pakken, zodat:
- mensen weten waar ze discriminatie kunnen melden, en dat ook doen;
- mensen goede hulp kunnen krijgen als zij zich gediscrimineerd voelen;
- het bewustzijn over discriminatie groter wordt;
- de overheid zelf niet discrimineert.
Maatregelen tegen discriminatie en racisme
Maatregelen tegen discriminatie staan in het Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2023 en in de Kamerbrief over de voortgang aanpak discriminatie en racisme (april 2024).
Het aantal meldingen van discriminatie neemt toe. Maar ondanks die toename is nog geen 5% van de ervaren discriminatie in beeld bij de meldpunten. Het kabinet wil dat meer mensen weten waar ze discriminatie kunnen melden. Hierdoor kunnen mensen die discriminatie ervaren sneller goede ondersteuning krijgen. En kunnen gemeenten en het Rijk hun beleid daarop afstemmen.
Antidiscriminatiebureaus
Bijna iedere gemeente heeft een antidiscriminatiebureau. Daar kan iedereen die zich gediscrimineerd voelt, discriminatie melden en hulp krijgen. Deze plaatselijke bureaus hebben contact met de gemeente, de politie en maatschappelijke (hulp)organisaties. Gemeenten die ondersteuning willen bij het ontwikkelen van beleid tegen discriminatie, kunnen gebruikmaken van de handreikingen van Movisie om discriminatie tegen te gaan.
De antidiscriminatiebureaus werken sinds 1 januari 2024 samen onder een nieuwe naam: Discriminatie.nl. Deze naam maakt de plaatselijke bureaus beter vindbaar, waardoor makkelijker is om discriminatie te melden. Disciriminatie.nl heeft ook een landelijk telefoonnummer om discriminatie te melden: 0800 0880.
Plannen kabinet
Het kabinet heeft plannen voor 1 landelijke organisatie voor de aanpak van discriminatie. De plaatselijke bureaus blijven bestaan.
Er komt een brede campagne die ervoor zorgt dat Discriminatie.nl meer bekendheid krijgt.
De overheid wil extra maatregelen nemen tegen antisemitisme (Jodenhaat). In 2023 en 2024 waren er meer meldingen van antisemitisme dan in 2022. Daarbij was ook vaker sprake van geweld of bedreiging.
Op scholen komt er daarom meer les over de Jodenvervolging en de Holocaust. Ook in inburgeringscursussen gaat het erover. En er wordt gekeken of de politie antisemitisme bij aangiftes beter kan herkennen. Daarnaast is er vanaf 15 september 2025 een Veiligheidsfonds voor Joodse organisaties, scholen en instellingen. Dat helpt de hoge kosten van bijvoorbeeld beveiligingscamera’s, toegangscontrole en extra beveiligingspersoneel te dragen.
Meer maatregelen van het kabinet staan in de Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024-2030.
Er is veel discriminatie op de woningmarkt. Dat blijkt uit het onderzoek Discriminatie bij woningverhuur 2023, dat is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK). Mensen met een niet-Nederlands klinkende achternaam krijgen bijvoorbeeld minder kans om een huurwoning te bekijken.
De Rijksoverheid gaat woondiscriminatie tegen met een brede aanpak, door onder meer:
- Monitoring en onderzoek via de jaarlijkse monitor discriminatie bij woningverhuur.
- Voorlichting en bewustwording voor verhuurders en makelaars. Zodat zij discriminatie (beter) herkennen.
- Regels voor makelaars en verhuurders, bijvoorbeeld over hoe zij een huurder kiezen. Houden zij zich niet aan de regels? Dan kunnen zij onder meer een boete krijgen.
Hoe het gaat met de aanpak van woondiscriminatie, staat in de Kamerbrief over aanpak woondiscriminatie uit september 2023.
De overheid zet zich in voor gelijke behandeling op de werkvloer. Maatregelen tegen discriminatie op de arbeidsmarkt zijn onder andere:
- verschillende handreikingen voor werkgevers, bijvoorbeeld de e-learning objectieve werving en selectie;
- de ontwikkelagenda Gelijke Kansen. Deze biedt ondersteuning aan werkgevers om aan de slag te gaan met objectieve werving en selectie;
- het vergroten van bewustwording van werkgevers, onder andere via het Charter Diversiteit;
- verschillende onderzoeken, bijvoorbeeld naar anoniem solliciteren;
- een campagne voor de aanpak tegen zwangerschapsdiscriminatie;
- het naleven van de Europese richtlijn gelijke beloning tussen mannen en vrouwen.
- het verbeteren van de positie en gelijk behandelen van EU-arbeidsmigranten die in Nederland werken.
Meer acties staan in het Actieplan Arbeidsmarktdiscriminatie 2022-2025.
De overheid vindt het belangrijk dat iedereen gelijke kansen heeft in het onderwijs en dat onderwijs inclusief is. Om discriminatie in het onderwijs aan te pakken, neemt de overheid maatregelen die onder meer:
- discriminatie bij stages tegengaan. Studenten met een migratieachtergrond vinden moeilijker een stageplek. Dat geldt ook voor lhbtiq+-studenten en studenten met een beperking, zo blijkt uit onderzoek. Bekijk de afspraken over het (h)erkennen, voorkomen en tegengaan van stagediscriminatie in het mbo in het Stagepact mbo 2023-2027. Voor mbo-scholen en stagebedrijven zijn er hulpmiddelen om stagediscriminatie tegen te gaan, zoals een checklist en een stappenplan.
- eisen stellen via de wettelijke burgerschapsopdracht. De wettelijke burgerschapsopdracht eist van scholen dat ze leerlingen kennis en respect bijbrengen over gelijke behandeling van mensen. En dat scholen zorgen voor een omgeving waarin leerlingen en personeel zich veilig en geaccepteerd voelen. De inspectie kan ingrijpen wanneer een school niet aan deze eisen voldoet.
- zorgen dat scholen een sociaal veilige omgeving zijn.
Voor het bestrijden van discriminatie in het amateur- en betaald voetbal is er een landelijke aanpak van voetbalbonden, -organisaties en de Rijksoverheid samen. Het meerjarige plan bevat meer dan 20 onderdelen om discriminatie te voorkomen, te herkennen en te beboeten. Onder meer met extra camera’s, veiligheidsmaatregelen en hogere straffen voor discriminerende uitingen.
Uit onderzoek blijkt dat klanten van banken en betaalinstellingen discriminatie ervaren (1 op de 10 klanten). Bijvoorbeeld bij het openen van een bankrekening. Of bij het doneren aan een goed doel, moskee of kerk. Als reactie op dit onderzoek richt de overheid zich op 4 actielijnen om discriminatie tegen te gaan:
- Banken en betaalinstellingen moeten hun communicatie verbeteren.
- Banken en betaalinstellingen moeten wet- en regelgeving beter naleven. Zoals de Sanctiewet en Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Nu stellen banken soms vragen aan klanten die de wet- en regelgeving niet voorschrijft.
- Banken en betaalinstellingen moeten een actieve rol pakken om discriminatie te voorkomen.
- Er moeten voldoende mogelijkheden zijn voor klanten om discriminatie te melden. Hier moeten banken en betaalinstellingen meer aandacht aan geven.
Discriminatie door de overheid is onacceptabel. Het kabinet maakt beleid om dit te voorkomen en tegen te gaan. Zo worden er maatregelen genomen om:
- etnisch profileren te voorkomen;
- discriminerende effecten van algoritmes tegen te gaan;
- institutioneel racisme aan te pakken.
Een deel van deze maatregelen is terug te vinden in het Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme.
Discriminatie en racisme zijn verboden. Ook binnen de overheid. Ambtenaren die discriminatie of racisme ervaren, kunnen terecht bij de integriteitscoördinator van hun organisatie. Ook kunnen zij terecht bij de interne klachtencommissie of bij een vertrouwenspersoon.
Burgers die in hun contacten met de overheid discriminatie ervaren, kunnen dat melden bij de ADV in hun gemeente of bij de ombudsman.
Overheden en organisaties die discriminatie bestrijden
Onder meer de volgende organisaties zijn betrokken bij de aanpak van discriminatie:
- het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK);
- andere ministeries;
- de Nationale ombudsman;
- de politie;
- het Openbaar Ministerie;
- de gemeenten;
- de antidiscriminatievoorzieningen en meldpunten Discriminatie.nl;
- het College voor de Rechten van de Mens;
- de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme;
- de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding;
- de staatscommissie tegen discriminatie en racisme.
Onderzoek en cijfers over meldingen van discriminatie
Elk jaar verschijnt er nieuw onderzoek naar discriminatie. En komen er cijfers over meldingen en registraties van discriminatie. Voorbeelden daarvan zijn:
- De Nationale Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) heeft in november 2023 het tweede Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme aangeboden. Dit programma bestaat uit meerjarige doelen en jaarlijkse acties.
- Het onderzoeksrapport Discriminatiecijfers 2024 bevat cijfers van ADV’s, politie, de Nationale ombudsman, de Kinderombudsman, en het College voor de Rechten van de Mens.
- Het rapport Strafbare discriminatie in beeld 2024 beschrijft hoeveel en wat voor discriminatiezaken het Openbaar Ministerie heeft behandeld.
De staatscommissie tegen discriminatie en racisme doet in opdracht van de Tweede Kamer 4 jaar lang onderzoek naar discriminatie en racisme in Nederland. De commissie richt zich daarbij op de arbeidsmarkt, het onderwijs, de woningmarkt, de zorg en de overheid zelf. Het onderzoek leidt uiterlijk 1 mei 2026 tot een eindadvies aan de regering over het verbeteren van beleid en regelgeving.