Wat is het Internationaal Gerechtshof? Buitenlandse Zaken in begrijpelijke taal
Ministeries
Twee landen zijn het niet eens over een grens. Of een land beschuldigt een ander land van het martelen van eigen burgers. Wie heeft er gelijk? En wie bepaalt dat? Daarvoor is het Internationaal Gerechtshof (ICJ). We leggen het uit.
Wat is het Internationaal Gerechtshof?
Het Internationaal Gerechtshof (in het Engels: International Court of Justice) is een rechtbank waar alle landen van de wereld terecht kunnen. De rechters spreken zich uit over conflicten tussen landen. Dit doen zij op basis van het internationale recht. Dat zijn regels die landen samen hebben afgesproken.
Het Internationaal Gerechtshof is opgericht na de Tweede Wereldoorlog, in 1945, als onderdeel van de Verenigde Naties (VN). De bedoeling was dat landen voortaan naar de rechter zouden stappen in plaats van naar wapens grijpen. Het Internationaal Gerechtshof werkt vanuit het Vredespaleis in Den Haag.
Landen die ruzie hebben, moeten dat kunnen uitvechten met woorden.
Wat doet het Internationaal Gerechtshof?
Het Hof heeft twee taken.
De eerste taak is het helpen oplossen van conflicten tussen landen. Vindt land A dat land B zich niet aan het internationale recht houdt? Dan kan land A naar het Internationaal Gerechtshof gaan. Alle landen die afgesproken hebben om het Internationaal Gerechtshof hun conflicten te laten oplossen kunnen daar terecht. De conflicten kunnen gaan over verschillende onderwerpen, bijvoorbeeld:
- land- en zeegrenzen
- schendingen van het oorlogsrecht, zoals martelingen of aanvallen op burgers
- genocide
- schendingen van het milieurecht
Nederland stapte in 2023 bijvoorbeeld naar het Gerechtshof met de aanklacht dat Syrië zijn eigen burgers martelt.
De tweede taak is advies geven aan VN-organisaties. Bijvoorbeeld als het gaat om juridische vragen. Naleven van het advies is niet verplicht. Maar landen en organisaties kunnen het wel gebruiken om aan te tonen dat iets in strijd is met het internationaal recht.
Hoe komt een rechtszaak tot stand?
Landen slepen elkaar niet zomaar voor het Internationaal Gerechtshof. Dat is begrijpelijk: een rechtszaak starten is niet goed voor de band tussen de landen (lees: wat is diplomatie). En meestal kan er alleen een zaak voor het Internationaal Gerechtshof komen als beide landen daar toestemming voor geven.
Maar er zijn uitzonderingen. In sommige verdragen staat dat landen die het verdrag hebben ondertekend, automatisch akkoord gaan dat een ander land dat ook partij is bij dat verdrag naar het Internationaal Gerechtshof stapt als het vindt dat het verdrag niet wordt nageleefd. Het Genocideverdrag is daar een voorbeeld van. Landen die dat verdrag hebben ondertekend, kunnen dus ook zonder toestemming van het andere land een zaak aanspannen over genocide (volkerenmoord) als zij vinden dat dat land zich niet aan de afspraken in het Genocideverdrag houdt.
Hoe werkt een rechtszaak?
Een zaak bij het Internationaal Gerechtshof verloopt stap voor stap:
- Beide landen leveren hun argumenten en bewijzen in;
- Ze mogen allebei mondeling hun standpunt toelichten;
- De 15 rechters bespreken alle punten samen en stemmen erover.
- Het Hof leest de uitspraak voor. Daarin staat wat de betrokken landen moeten doen en waarom.
Een zaak kan jaren duren: gemiddeld drie tot vier jaar. Dit heeft als reden dat het vaak moeilijke zaken zijn met veel bewijs waar de rechters naar moeten kijken. Het proces is heel zorgvuldig. Als er haast bij is, kan het Hof wel alvast voorlopige maatregelen opleggen vóór de einduitspraak. Denk aan het verplichten van een land om gevangenen vrij te laten.
De uitspraak van het Hof is bindend: landen zijn verplicht zich eraan te houden. Houdt een land zich daar toch niet aan? Dan kan de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties maatregelen nemen, zoals sancties, om ervoor te zorgen dat het land zich wel aan de afspraak houdt. Dat zijn manieren om een land onder druk te zetten, bijvoorbeeld door minder met het land te handelen.
Wie zitten er in het Internationaal Gerechtshof?
Het Internationaal Gerechtshof bestaat uit 15 onafhankelijke rechters uit verschillende landen en delen van de wereld. De rechters worden gekozen door de Algemene Vergadering en de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Ze blijven negen jaar in functie en kunnen opnieuw worden verkozen voor negen jaar. Om de drie jaar komen er drie nieuwe rechters bij. Zo blijft er altijd genoeg ervaring in het Gerechtshof. De officiële talen zijn Frans en Engels.
Welke rol heeft Nederland als gastland?
Nederland heeft als gastland van het Internationaal Gerechtshof een bijzondere rol. Wij moeten ervoor zorgen dat het Hof hier goed kan werken. Dat betekent bijvoorbeeld dat Nederland helpt bij het regelen van visa voor mensen die naar het Hof komen, zorgt voor de veiligheid rond het Hof en samen met het Hof praat over het onderhouden van het gebouw waar het Hof in zit: het Vredespaleis.
Wat is het verschil tussen het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof?
De namen lijken op elkaar en beide hoven zitten in Den Haag. Toch doen ze heel verschillend werk. Dit zijn de belangrijkste verschillen:
|
Internationaal Gerechtshof (ICJ) |
Internationaal Strafhof (ICC) |
|
|
Onderdeel van de VN? |
Ja. Het ICJ is het belangrijkste gerechtelijke orgaan van de VN. |
Nee. Het ICC is onafhankelijk, maar werkt nauw samen met de VN. |
|
Wat is het doel? |
Oplossen van juridische conflicten tussen landen en de VN adviseren. |
Berechten van personen die worden verdacht van genocide, oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid of het misdrijf agressie. |
|
Wie staan er terecht? |
Landen |
Personen |
|
Waar gevestigd? |
Den Haag (Vredespaleis) |
Den Haag |
Kort gezegd: bij het Internationaal Gerechtshof spannen landen rechtszaken tegen elkaar aan, het Internationaal Strafhof berecht personen.
Lees ook: Wat is het Internationaal Strafhof (ICC)
Hoe effectief is het Internationaal Gerechtshof?
Het is goed dat het Internationaal Gerechtshof er is. Het is een neutrale plek waar landen hun conflicten met woorden kunnen oplossen en we zien dat steeds meer landen dat doen. Ook maakt het Hof duidelijk wat het internationaal recht in zo’n situatie zegt en past het regels van internationaal recht toe op conflicten. En dat is beter dan een wereld zonder zulke afspraken en zonder een plek waar landen elkaar op de naleving van regels en afspraken aan kunnen spreken.
Het Internationaal Gerechtshof is niet perfect. Zo heeft het Hof geen mogelijkheden om eigen uitspraken af te dwingen. Als een land zich niet aan de uitspraak van de rechters houdt, kan het Hof zelf niets doen. Het is dan afhankelijk van de Veiligheidsraad van de VN, maar die is vaak verdeeld.
Ook duurt een rechtszaak vaak jaren. In een conflict waarbij mensen worden gedood of verdreven, is dat een lange tijd. Voorlopige maatregelen kunnen soms snel worden opgelegd, maar ook die zijn niet altijd genoeg.